Σαν σήμερα.. Νίκος Μπελογιάννης: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΜΕ ΤΟ ΓΑΡΥΦΑΛΛΟ

Έχω πάνω στο τραπέζι μου
τη φωτογραφία του ανθρώπου
με τ’ άσπρο γαρούφαλο
που τον τουφέκισαν
στο μισοσκόταδο
πριν την αυγή
κάτω απ’ το φως των προβολέων.

Στο δεξί του χέρι
κρατά ένα γαρούφαλο
που ‘ναι σα μια φούχτα φως
από την ελληνική θάλασσα
τα μάτια του τα τολμηρά
τα παιδικά
κοιτάζουν άδολα
κάτω απ’ τα βαριά μαύρα τους φρύδια
έτσι άδολα
όπως ανεβαίνει το τραγούδι
σα δίνουν τον όρκο τους
οι κομμουνιστές. Τα δόντια του είναι κάτασπρα
ο Μπελογιάννης γελά
και το γαρούφαλο στο χέρι του
είναι σαν το λόγο που ‘πε στους ανθρώπους
τη μέρα της λεβεντιάς
τη μέρα της ντροπής.

[ Nâzım Hikmet, Ο ‘Ανθρωπος Με Το Γαρύφαλο,  Απρίλης 1952 ]

Τελικά το μόνο που μας έμεινε είναι η Μνήμη …

»

Καρλ Σαγκάν..15 χρόνια απο το θάνατο ενος εκ των μεγαλύτερων αστρονόμων της εποχής μας..

Καρλ Σαγκάν (1934-1996)-Αμερικανός αστροφυσικός και συγγραφέας εκλαϊκευμένων επιστημονικών βιβλίων και ενός μυθιστορήματος επιστημονικής φαντασίας. Υπήρξε συνιδρυτής της επιστήμης της αστροβιολογίας με τον Τζόσουα Λέντερμπεργκ και της Planetary Society (της σημαντικότερης μη-κερδοσκοπικής αστρονομικής κοινότητας). Έμεινε επίσης γνωστός για την τηλεοπτική σειρά Cosmos και για τις οικολογικές και ανθρωπιστικές του ανησυχίες.

Η ζωή του

Ο Καρλ Σαγκάν γεννήθηκε στις 09/11/1934 στο Μπρούκλυν της Νέας Υόρκης. Οι γονείς του ήταν εβραϊκής καταγωγής. Ο πατέρας του, Σαμ Σαγκάν, ήταν εργάτης βιοτεχνίας ένδυσης και η μητέρα του Ραχήλ Μόλυ Γκρούμπερ ήταν νοικοκυρά.
Το 1938 σε ηλικία 5 χρονων επισκέπτεται μια δημοτική βιβλιοθήκη και αγοράζει το πρώτο του αστρονομικό βιβλίο. Από τότε αφιέρωσε όλη τη ζωή του στο Διάστημα. Το 1939 επισκέπτεται την διεθνή έκθεση της Νέας Υόρκης που παρουσιάζει εκείνη τη χρονιά, την "Πόλη του Μέλλοντος".
Το 1951 ο Σαγκάν ξεκινά την φοίτηση του στο πανεπιστήμιο του Σικάγο. Το 1955 πήρε το πτυχίο του και ένα χρόνο αργότερα το μεταπτυχιακό του στη Φυσική, πριν ολοκληρώσει τη διδακτορική του διατριβή το 1960 στην Αστρονομία και την Αστροφυσική. Ως φοιτητής ο Σαγκάν εργάστηκε αρκετά στο εργαστήριο του γενετιστή Herman Muller στην Ιndiana. Γνωρίζεται με το χημικο Harold Urey και παρευρίσκεται στην τέλεση του πειράματος Urey-Miller, που αποτέλεσε σταθμό στην ερευνά για την προέλευση της ζωής.
Στις 16/06/1957 παντρευεται την Lynn Alexander και δύο χρόνια μετά αποκτά το πρώτο του παιδί, τον Dorion Solomon Sagan.
Το 1960 ο Σαγκάν ολοκληρώνει επιτυχώς τον Ιουνιο τις σπουδές του στο πανεπιστήμιο του Βerkeley, με διδακτορικό στην Αστροφυσική. Τον Οκτωβριο του ίδιου έτους αποκτά το δεύτερο παιδί του, τον Jeremy Ethan Sagan.
Το 1963 γνωρίσει το συγγραφέα Ισαάκ Ασίμοφ και έναν χρόνο μετά τον Arthur C. Clarke. To 1968 νυμφεύεται τη δεύτερη σύζυγο του, Linda Salzman και μετεγγράφεται στο πανεπιστήμιο Cornell της πολης Ithaca της Νέας Υόρκης. Το τμήμα στο οποίο δίδασκε ήταν ένα ειδικό τμήμα κριτικής σκέψης και είχε περιορισμένο αριθμό συμμετοχών, αν και προσπάθησαν να το παρακολουθήσουν εκατοντάδες φοιτητών. Επέλεξε περίπου 20 άτομα από ένα τεράστιο σωρό αιτήσεων (υπό τη μορφή δοκιμίου). Το 1970 γενιέται ο Nickolas Julian Sagan, ο τρίτος γιός του. Το 1977 συναντά τον πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ, ως επίσημος προσκεκλημένος στον Λευκό Οίκο.
Το 1981 τελείται ο γάμος του με την τρίτη του σύντροφο την Αnn Druyan. Το 1982 έρχεται στον κόσμο το τέταρτο παιδί του, η Alexander Sagan. To 1986 εκείνος και η γυναίκα του συλλαμβάνονται στη Νεβάδα για συμμετοχή σε διαδήλωση ενάντια των πυρηνικών δοκιμών. Το 1991 γεννιέται ο γιός του Samuel Democritus Sagan.
Στις 20/12/1996 πεθαίνει από πνευμονία. Είχε υποβληθεί σε μεταμοσχεύσεις μυελού των οστών μετά τη διάγνωση ότι έπασχε από μυελοδυσπλασία.

Το έργο του

Το 1957 ο Carl Sagan δημοσιεύει το πρώτο του επιστημονικό άρθρο στην επιθεώρηση Εvolution, με τίτλο: "Η ακτινοβολία και η προέλευση του γονίδιου". Συναντά το βιολόγο Joshua Lederberg και μαζί θα ιδρύσουν μια νέα επιστήμη, την αστροβιολογία. Το 1960 συμμετέχει για πρώτη φόρα σε διαστημικη αποστολης της N.A.S.A.(ως επισκέπτης-επιστήμων στο Εργαστήριο Αεριοπροώθησης), την διαστημοσυσκευή Venus Mariner στην Αφροδίτη. Η επιτυχία του Mariner 2 το 1962 επιβεβαίωσε τις απόψεις του για το κλίμα της Αφροδίτης. Υπήρξε επίσης ο πρώτος που, μαζί με άλλους επιστήμονες, πρότεινε ένα σχέδιο γεωποίησης της Αφροδίτης, μεταβολής δηλαδή του κλίματος και της ατμόσφαιράς της με σκοπό να γίνει κατάλληλη για εποικισμό από τους ανθρώπους. Απέσυρε ωστόσο την εργασία αυτή αργότερα, ανακαλύπτοντας τεχνικές ατέλειες.
Το 1961 συμμετέχει στο ιστορικό πρώτο συνέδριο με θέμα την επαφή με προηγμένους εξωγήινους πολιτισμούς (S.E.T.I.) που διεξάγεται στο Green Bank της Δυτικής Βιρτζίνια, με οικοδεσπότη τον πρωτοπόρο ραδιοαστρονομο Frank Drake. To 1962 εντάσσεται στο δυναμικό του πανεπιστήμιου του Harvard. Συνεργάζεται με το Σοβιετικό αστροφυσικό Iosif Samuel Shklovskii στην συγγραφή της βίβλου του S.E.T.I. "Intelligent life in the universe".
Το 1969 ο Σαγκάν συντονίζει τη δημιουργία του διαστρικού μηνύματος που εκτοξεύτικε με τις διαστημοσυσκευές Pioneer 10 και Pioneer 11. Το 1971 συμμετέχει στο δεύτερο συνέδριο του S.E.T.I. , στο αστεροσκοπείο του Byurakan της σοβιετικής Αρμενίας. Το 1973 κυκλοφορεί το πρώτο του βιβλίο εκλαϊκευμένης επιστήμης με τίτλο "The cosmic connection". Το 1976 σαν μέλος της επιστημονικής ομάδας των αποστολών Viking 1 και Viking 2, γίνεται ένας από τους πρώτους ανθρώπους που αντικρίζει την επιφάνεια του Άρη στο εργαστήριο J.P.L. της N.A.S.A., στην Pasadena της Καλιφόρνιας. Γίνεται συμπαραγωγός του δεύτερου διαστρικού μηνύματος, του δίσκου με οπτικοακουστικό υλικό που επιβαίνει στην δίδυμη αποστολή Voyager 1 και Voyager 2.
Το 1976 υπέθεσε ότι μορφές ζωής όπου η οργανική τους χημεία βασίζεται στην υγρή αμμωνία θα μπορούσαν να επιβιώσουν στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας του Δία. Ο Sagan βασίστηκε την άποψη του στην οικολογία των Γήινων θαλασσών όπου υπάρχει φυτοπλαγκτόν στα ανώτερα στρώματα, ψάρια ποιο χαμηλά που τρέφονται από τα πλαγκτόν και θηρευτές στα χαμηλότερα βάθη που κυνηγάνε τα ψάρια. Οι κάτοικοι του Δία ονομάζονται "Βαρίδια", "Φελλοί", και "Κυνηγοί". Τα Βαρίδια (Sinkers) είναι οργανισμοί σαν φυτοπλαγκτόν, τα οποία παρασέρνονται από τους ανέμους και πέφτουν στα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας του Δία. Επιβιώνουν όμως για αρκετό χρόνο μέχρι να αναπαραχθούν, ώστε να μην αφανιστούν. Οι Φελλοί (Floaters) πρόκειται για πλάσματα στο μέγεθος μια πόλης με μια τεράστια κίστη σαν αερόστατο και τρέφονται με τα Βαρίδια για να διατηρούν τον αέρα μέσα στη κίστη ζεστό. Οι Κυνηγοί (Hunters) πρόκειται για πλάσματα σαν συνδυασμός πουλιού και καλαμαριού και χρησιμοποιούν φυσικούς αεροπροωθητήρες για να πετάνε και να ορμάνε στους Φελλούς για να τραφούν από αυτούς. Δεν υπάρχει ωστόσο καμία απόδειξη ύπαρξης των παραπάνω πλασμάτων.
To 1978 παραλαμβάνει το βραβείο Πούλιτζερ για το έργο του "The dragons of edem". Ο γερουσιαστής Proxime επιτίθεται στο πρόγραμμα S.E.T.I.. Ο Σαγκάν τον μεταπείθει, επιχειρηματολογώντας για την σημασία και την σοβαρότητα του εγχειρήματος. Στις 28/9/1981 η ποιο επιτυχημένη σειρά ντοκιμαντέρ στην ιστοριά της τηλεόρασης (Cosmos) αρχίζει να προβάλλεται στις Η.Π.Α.. Το 1981 γίνεται συνιδρυτής της Ρlanetary Society, του πιο γοργά αναπτυσσόμενου συλλόγου στο χώρο της διαστημικής και αστρονομικής επιστήμης με 100.000 μέλη σε όλο τον κόσμο.
Το 1982 συμμετέχει στην ερευνητική ομάδα T.T.A.P.S., που φέρνει στο προσκήνιο τη Θεωρία του Πυρηνικού Χειμώνα, με προεκτάσεις στη στρατηγική των υπερδυνάμεων και στη διεθνή πολιτική σκηνή. Το 1985 κυκλοφορέι η πρώτη και μοναδική του νουβέλα επιστημονικής φαντασίας, με τίτλο "Επαφή". Ο Σαγκάν πείθει τον διάσημο σκηνοθέτη Στίβεν Σπίλμπεργκ να χρηματοδοτήσει το πρόγραμμα M.E.T.A., για λήψη ραδιοσημάτων από πιθανούς εξωγήινους πολιτισμούς.
Το 1991 τo διαστημόπλοιο Voyager 1 φωτογραφίζει τη Γη από απόσταση 4.000.000.000 μιλίων σαν μια «αχνή, γαλάζια κουκίδα», όπως την περιέγραψε ο Σαγκάν. Το 1992 η Εθνική Ακαδημία Επιστημών των Η.Π.Α. απορρίπτει την υποψηφιότητα του Σαγκαν, αλλά δύο χρόνια μετά τον τιμά με την υψηλότερη της διάκριση, το Public Welfare Medal.

Ανακαλύψεις

Ο Σαγκάν ήταν από τους πρώτους που υπέθεσε ότι ο Τιτάνας, δορυφόρος του Κρόνου, και η Ευρώπη, δορυφόρος του Δία, ίσως έχουν ωκεανούς ή λίμνες πιθανόν κατοικήσιμες από κάποιες μορφές ζωής. Ο υπόγειος ωκεανός της Ευρώπης επιβεβαιώθηκε έμμεσα από το διαστημόπλοιο Galileo.
Ασχολήθηκε επιπλέον με την ατμόσφαιρα του Δία, τις εποχιακές αλλαγές του Άρη και του Τιτάνα. Ο Σαγκάν θεώρησε πως η ατμόσφαιρα της Αφροδίτης είναι εξαιρετικά θερμή και πυκνή. Επίσης αντιλαμβανόταν τη αύξηση της θερμότητας της Γης ως αυξανόμενο ανθρωπογενή κίνδυνο και την παρομοίαζε με τη φυσική ανάπτυξη της Αφροδίτης, σε έναν θερμό εχθρικό προς τη ζωή πλανήτη από το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου. Πρότεινε επίσης ότι οι εποχιακές αλλαγές στον πλανήτη Άρη οφείλονται σε μάζες σκόνης και όχι σε αλλαγές της βλάστησης, όπως είχαν προτείνει πολλοί άλλοι.

»

Andy Warhol: Ένας ανατρεπτικός καλλιτέχνης

Κατάφερε να αφήσει το στίγμα του σε μια εποχή που θα τον θυμούνται τόσο οι νεότεροι όσο και οι παλιότεροι. Ο Andy Warhol αποτελεί ένα από τα πιο ποπ καλλιτεχνικά είδωλα που άφησε το δικό ξεχωριστό και πρωτοποριακό στίγμα στην τέχνη και τη ζωγραφική.

Ο Andy Warhol γεννήθηκε το 1928 στο Πίτσμπουργκ της Πενσυλβανίας και το πλήρες όνομά του ήταν Andrew Warhola. Ήταν γιος μεταναστών από τη Ρουθήνια, μια περιοχή όπου συναντώνται τα τωρινά σύνορα Πολωνίας, Σλοβακίας, Ουγγαρίας, Ρουμανίας και Ουκρανίας. Ο πατέρας του, ο Andrej, ένας άνθρωπος που ταξίδευε πολύ για επαγγελματικούς σκοπούς, πέθανε όταν ο Warhol ήταν 13 ετών. Όταν ο Warhol έγινε οκτώ ετών (1936), σύμφωνα με τη μητέρα του Julia, προσβλήθηκε από ρευματικό πυρετό ό οποίος εξελίχθηκε μετέπειτα στη νόσο που ονομάζεται χορεία του St. Vitus. Στη δονκιχωτική φιλοσοφία, η ασθένεια περιγράφεται ως νευρική διαταραχή. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι όταν έγινε προσπάθεια αποτίμησης του συγγραφικού έργου του Warhol, στην πραγματικότητα αποκαλύφθηκε ότι αυτός ποτέ δεν ολοκλήρωσε τη συγγραφή των βιβλίων του. Ο βιογράφος Bocris αναφέρει ότι o Andy προσβλήθηκε από τη χορεία το φθινόπωρο του 1938 και ότι η ασθένεια τον κράτησε μακριά από το σχολείο. Ήταν συνεχώς υπό την επίβλεψη της μητέρας του η οποία εγκατέστησε ένα κρεβάτι στην κουζίνα για να τον προσέχει. Τα συμπτώματα της ασθένειας περιελάμβαναν κηλίδες στο δέρμα και ακούσιους κινητικούς σπασμούς. Η ασθένεια αυτή είχε επίπτωση στο μέλλον του Warhol και, αν και ο ίδιος ποτέ δεν αναφέρθηκε στο πώς αισθανόταν όταν είχε τα συμπτώματα, στα ώριμα έργα τέχνης του μπορούμε να διακρίνουμε την επίδραση αυτής της εμπειρίας: η ασθένεια άφησε το στίγμα της στη ζωγραφική του, στις ταινίες του και στις παραστάσεις του. Στη συνέχεια της ζωής του οι καλλιτεχνικές του ανησυχίες σχετίζονται με τη χορεία του St. Vitus και αντιπροσωπεύουν την ολοκλήρωση, την ακύρωση και τη δικαίωση του τραύματος της παιδικής ηλικίας. 

Ήταν πολύ δύσκολο για τον Andy να ελέγξει το χέρι του καθώς έγραφε ή ζωγράφιζε και αναγκάστηκε στη διάρκεια της ασθένειάς του να μείνει στο κρεβάτι για ένα μήνα. Σε αυτή την περίοδο, η μητέρα τού έφερνε συνεχώς έγχρωμα κόμικς και περιοδικά τα οποία τον ενθάρρυναν να ακολουθήσει την τέχνη, παρά την κατάστασή του. Ενώ υπέφερε και ουσιαστικά ήταν ανίκανος για οποιαδήποτε δημιουργική ενασχόληση, έπαιζε με μια κούκλα του Charlie McCarthy και έκανε χαρτοκοπτική, καλλιεργώντας από νωρίς τη ροπή για τη φαντασία, που χαρακτήρισε την προσωπικότητά του. 

Εκτός από την αλλαγή της ημερομηνίας γέννησής του και του ονόματός του, ο Warhol υποβλήθηκε σε πλαστική χειρουργική επέμβαση στη δεκαετία του ’50 για να αποκαταστήσει τη βολβοειδή, κόκκινη μύτη του αλλά θύμωσε πάρα πολύ όταν η εγχείρηση απέτυχε να του προσφέρει τη γοητεία που τόσο απελπισμένα επιθυμούσε. Από εκείνη τη στιγμή άρχισε να ονειρεύεται ότι θα γίνει αστέρας του Hollywood και άρχισε να γράφει σε μερικές από τις αγαπημένες προσωπικότητές του. Ήταν ένας αλμπίνος (είχε δηλαδή την εικόνα ενός ανθρώπου ο οποίος έπασχε από λευκοπάθεια) με μια επιδερμίδα άχρωμη και γεμάτη κηλίδες, γεγονός που έκανε τους συμμαθητές του να τον κοροϊδεύουν. Είχε επίσης και γλωσσικά προβλήματα που προέρχονταν από την οικογενειακή καταγωγή και το περιβάλλον του. Στο κολλέγιο οι συμφοιτητές του σκέφτηκαν ότι αυτό που τον διέκρινε ήταν «μια παιδιάστικη δυαδικότητα». Ζούσε ακόμα με τη μητέρα του μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του '70.

Παπούτσια, παπούτσια, παπούτσια

Η αρχική φιλοδοξία του Andy Warhol ήταν να γίνει χορευτής με κλακέτες, όπως το πρώτο είδωλό του, η Shirley Temple. Kουβαλώντας την ασθένεια της χορείας, κατάφερε να γίνει κατά κάποιο τρόπο χορευτής. Το ανεξέλεγκτο τίναγμα, συνέπεια της αρρώστιας του, καταρχήν, οδήγησε τους άλλους να σκέφτονται ότι είναι αδέξιος και με πυρετώδεις κινήσεις χορευτής. Η μαγεία που είχε η Shirley Temple, στο πρόσωπο του Warhol γινόταν σκοτάδι: όσοι χορεύουν κλακέτες πρέπει να ξέρουν, όσοι χορεύουν με St. Vitus απλώς προσφέρουν ένα ατυχές θέαμα.  

Η συζήτηση που θα ξεκινούσε πολύ αργότερα ήταν αν ο Warhol δημιουργούσε ο ίδιος τα έργα τέχνης του ή αν είχε γι’ αυτό το σκοπό κάποιους να τον βοηθούν να τα ολοκληρώνει.  Η κλασική ερώτηση ήταν: ποιος ελέγχει τις φυσικές κινήσεις του Andy; Αυτό που απορρέει από την εν γένει σταδιοδρομία του, είναι ότι θα ήθελε να προσποιείται ότι δεν είναι αυτός ο δημιουργός! Από την ηλικία των 8 ετών κατάλαβε την κατάσταση: θα αναθεωρούσε το μύθο της καλλιτεχνικής του έμπνευσης, δαιμονικής ή αιθέριας και θα αναγόρευε το σώμα του απλώς σαν μια μηχανή που μεταφέρει κινήσεις προς κάθε μορφή τέχνης.

Όταν ήταν σπουδαστής στο κολλέγιο τεχνολογίας του Carnegie, που μελετά την τέχνη και το σχέδιο, ο Warhol γράφτηκε στη Σύγχρονη Λέσχη Χορού η οποία, εκτός από αυτόν, αποτελείτο εξ ολοκλήρου από νέες γυναίκες.

Φθάνοντας στη Νέα Υόρκη, θα συγκατοικούσε με χορευτές. Μία ταινία του Warhol, που αναφέρεται και χαρακτηρίζει τους χορευτές, είναι αυτή του 1965 αφιερωμένη στο πορτρέτο του  Paul Swan -για πολλούς στην εποχή του ήταν ο ομορφότερος άνδρας στο κόσμο, κάτι μεταξύ της Gloria Swanson (διάσημης ηθοποιού του βωβού κινηματογράφου) και  του Rudolf Nureyev. Ένας άλλος χορευτής που θα εξηγούσε, σύμφωνα με τον Warhol, τη σύγχυση μεταξύ σκόπιμης χειρονομίας και σπασμού ήταν ο Freddy Herko, ο οποίος εμφανίστηκε σε αρκετές ταινίες και χόρεψε κυριολεκτικά ο ίδιος στο θάνατό του. Όπως ο Φρανς Λιστ συνέθεσε το Χορό του Θανάτου (Totentanz), o Freddy αντίστοιχα έβαλε στο στερεοφωνικό του το έργο του Μότσαρτ “Coronation Mass” και πήδηξε από το παράθυρο.

Η χορεία του St. Vitus και ο χρόνος που πέρασε με τη μητέρα του όταν προσβλήθηκε από την ασθένεια, μπορεί να μην τον είχε στείλει μελοδραματικά στην αγκαλιά του θανάτου, αλλά άλλαξε την αίσθηση της αφής του, μετατρέποντάς τον παράλληλα σε μια δύσκολη προσωπικότητα, χωρίς δεσμεύσεις. Από τότε απέκτησε και μία υπερευαισθησία και προτιμούσε να μην τον αγγίζουν. Ο Andy ως ενήλικος δεν προσπαθούσε να κρύψει την αποστροφή του όταν κάποιος τον πλησίαζε για μια χειραψία ή ένα αγκάλιασμα.

Ύστερα από την ασθένεια της χορείας του St.Vitus, με τις ασταθείς διακυμάνσεις της, ο Andy βρήκε την ηρεμία του. Ο πατέρας του πέθανε όταν ο Andy έγινε 13 ετών.

Σύμφωνα με τη μητέρα τού Andy, τη Julia, ο σύζυγός της ήπιε δηλητηριασμένο νερό: «Ο Andy ήταν νεαρό αγόρι όταν πέθανε ο άνδρας μου το 1942. Ο σύζυγός μου ήταν τρία χρόνια άρρωστος Πήγε στη δυτική Βιρτζίνια να εργαστεί σε ορυχείο και ήπιε δηλητηριασμένο νερό.  Οι γιατροί δεν προσέφεραν καμία βοήθεια».

Ο Andy ενθουσιάστηκε με την ακινησία -ακίνητα κορμιά που έχει συλλάβει ο φωτογραφικός φακός. Οι ταινίες του, στις οποίες είχε ως βοηθό τον Gerard Malanga -τον οποίο αποκαλούσαν «στατικό»- παρουσίαζαν στατικά αντικείμενα σε κοντινές λήψεις. Η ταινία είχε κίνηση αλλά τα θέματά της όχι. Ούτε τα κιβώτια ή τα έργα ζωγραφικής κινούνται. Το μόνο πράγμα που κινείται, μέσα σε ένα μεγάλο μέρος της τέχνης του Warhol είναι ο χρόνος ο οποίος αγκαλιάζει την εικόνα.

Ο Andy τρομοκρατήθηκε στη θέα του νεκρού σώματος του πατέρα του, το οποίο κειτόταν σπίτι για τρεις ημέρες, όπως συνηθιζόταν από το έθιμο (η οικογένεια ήταν Βυζαντινή Καθολική). Ο Andy αρνήθηκε να προσκυνήσει το νεκρό. Κρυβόταν κάτω από το κρεβάτι του. Ο θάνατος, κατάλαβε τώρα, ότι ήταν η απόλυτα μόνιμη ακινησία. Τουλάχιστο μέχρι να εμφανιστεί κάποια δύναμη St. Vitus για να δημιουργήσει την κίνηση. Και η θλίψη του Andy που o ίδιος είχε θελήσει να σταματήσει, θα σταματούσε τελικά για πάντα από το θάνατο.

Το νεκρό σώμα του πατέρα του, με τη μητέρα του να στέκεται δίπλα, απέδειξε ότι η κίνηση δεν ήταν και τόσο κακό πράγμα!  

* Χορεία St. Vitus, ονομάζεται μία ασθένεια νευρολογικών διαταραχών που προκαλούν ακούσιες κινήσεις-σπασμούς.

»

16 /12 Ο Οδηγητής Ποιητής της εργατιάς Κώστας Βάρναλης - 37 χρόνια από το θάνατό του

Ηταν Δευτέρα 16 του Δεκέμβρη 1974, το απόγευμα, και το θέατρο «Αλίκη» είχε πλημμυρίσει μέσα κι έξω από κόσμο. Τόσος κόσμος που ήταν αδύνατο να χωρέσει ακόμη και σε άλλο χώρο με διπλάσια και τριπλάσια χωρητικότητα. Χρειαζόταν στάδιο, έγραψαν την άλλη μέρα οι εφημερίδες.

Τούτος ο κόσμος είχε έρθει να τιμήσει έναν δικό του άνθρωπο, τον μπαρμπα-Κώστα. Εναν δικό του ποιητή, τον φιλόσοφο ποιητή της εργατικής τάξης Κώστα Βάρναλη. Ηταν μια εκδήλωση οργανωμένη από την Ενωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών προς τιμήν του αρχαιότερου μέλους της, διότι ο τιμώμενος Κώστας Βάρναλης είχε υπηρετήσει τις Τέχνες και τα Γράμματα όχι μόνο ως μεγάλος ποιητής αλλά και ως εξαίρετος δημοσιογράφος, του οποίου οι επιφυλλίδες από την ΠΡΩΙΑ, τον ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ και την προδικτατορική ΑΥΓΗ είχαν αφήσει εποχή.

Την εκδήλωση προλόγισε ο πρόεδρος της Ενωσης Σπύρος Γιαννάτος ενώ ο πρόεδρος του ΕΔΟΕΑΠ Γ. Καράτζας μίλησε για τον Βάρναλη- Δημοσιογράφο. Στη συνέχεια στο βήμα ανέβηκε ένας άλλος μεγάλος ποιητής, ο Νικηφόρος Βρεττάκος. Ο ομιλητής - όπως έγραψε την άλλη μέρα ο «Ριζοσπάστης»¹ - εξέτασε το έργο του Βάρναλη στο σύνολό του, αρχίζοντας από την εποχή που ξεκίνησε μαζί με τον Καζαντζάκη και τον Σικελιανό. «Ηταν - είπε - μια εποχή που παρουσίαζε μεγάλα κενά εξαιτίας της κρίσης των παλιών αξιών που στήριζαν ως τότε την πίστη του κόσμου. Ο Βάρναλης συντάχθηκε με τις νέες ιδέες που υπόσχονταν έναν αταξικό καλύτερο κόσμο παίρνοντας με την τέχνη του θέση μάχης απέναντι στο κοινωνικό κατεστημένο, το γιομάτο από αδικίες και αθλιότητες». Ο Βρεττάκος έκανε ευρεία αναφορά στη ζωή και στο έργο του Βάρναλη και κατέληξε λέγοντας: «Ο ποιητής σεβάστηκε τα εμπόδια που του έβαζε η συνείδησή του κι έμεινε στο χώρο του χρέους του, όπως έμειναν όλοι οι έντιμοι "προπηλακισθέντες και εμπτυσθέντες" και όχι μόνο τα σύμβολά του, ο Προμηθέας, ο Ιησούς και ο Σωκράτης».

1955. Σε ταβέρνα με τον Μ. Παπαϊωάννου (αριστερά) και τον Στρατή Τσίρκα

Την εκδήλωση χαιρέτισαν ο Στέφανος Πεσματζόγλου, παλιός διευθυντής της εφημερίδας ΠΡΩΙΑ και πρώτος διευθυντής του Βάρναλη στη δημοσιογραφία, ο Γιώργης Βαλέτας και ο Γενικός Γραμματέας της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών, ο λογοτέχνης Γιάννης Μαγκλής. Ποιήματα του Βάρναλη διάβασαν οι ηθοποιοί Ελένη Χατζηαργύρη και Μάνος Κατράκης.

Ξεχωριστή στιγμή στην εκδήλωση ήταν όταν ο Γιάννης Ρίτσος διάβασε ένα ποίημά του που είχε γράψει για τον Βάρναλη στα 1956, απ' αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων παρουσίας του τελευταίου στα ελληνικά γράμματα:

«Ποιητή, σ' είδαμε πάντα στο πλευρό του λαού μας με σκέψη και με πράξη. Ο λόγος σου σπαθί, νυστέρι και φωτιά που φωτάει και φως που καίει. Σ' είδαμε πάντα με την παλάμη σου ανοιχτή, δίπλα στ' αυτί, για ν' αφουγκράζεσαι πίσω απ' τα τείχη τη στρογγυλή βουή του Ιστορικού, αναπότρεπτου ήλιου. Αυτόν τον ήλιο μας έδειξες»!

Πλησιάζοντας στο τέλος...

Ο Βάρναλης δεν μπόρεσε να παραστεί στην εκδήλωση για λόγους υγείας. Το βράδυ της Τετάρτης 4 του Δεκέμβρη του 1974 εισήχθη επειγόντως στη Γενική Κλινική Αθηνών² αλλά το πρωί της μέρας που θα γινόταν η εκδήλωση της ΕΣΗΕΑ πήρε εξιτήριο κι επέστρεψε σπίτι του, χωρίς όμως να είναι σε θέση να υποστεί την ταλαιπωρία που θα επέβαλλε η παρουσία του στην, τόσο τιμητική γι' αυτόν, βραδιά της Ενωσης Συντακτών. Ολα πάντως έδειχναν ότι είχε ξεφύγει τον κίνδυνο. Ηταν ευδιάθετος, ακμαίος κι όταν έφευγε από την κλινική ευχαρίστησε τις νοσοκόμες ζητώντας παράλληλα συγνώμη «που τις είχε κουράσει».

1912. Κράσι Κρήτης. Από αριστερά: Κώστας Βάρναλης, Χαρίλαος Στεφανίδης, Νίκος Καζαντζάκης, Γαλάτεια Καζαντζάκη

Μετά το τέλος της εκδήλωσης αντιπροσωπεία της ΕΣΗΕΑ τον επισκέφτηκε στο σπίτι του και του επέδωσε τιμητικό μετάλλιο ενώ λίγες στιγμές αργότερα ο ποιητής συζητούσε με οικείους του, που πήγαν στην εκδήλωση, για τις εντυπώσεις τους απ' αυτήν. Ο ίδιος εξέφρασε την ικανοποίησή του για το ποίημα του Ρίτσου αλλά και την εμπιστοσύνη που έτρεφε στο πρόσωπο του Βρεττάκου. «Το ποίημα του Ρίτσου ήταν πολύ καλό», φέρεται να είπε. Κι όταν του ανέφεραν πως ο Βρεττάκος μίλησε πολύ καλά, απάντησε: «Το περίμενα».

Λίγο αργότερα ένιωσε αδιαθεσία και παρακάλεσε τη νοσοκόμα του κ. Γαρίτη και τον σύζυγο της θετής του κόρης Ελένης, να τον αφήσουν να ξεκουραστεί. «Είμαι πολύ κουρασμένος», τους είπε.

Μια ώρα αργότερα η νοσοκόμα τον βρήκε πεσμένο στο μπάνιο, χωρίς σφυγμό και κάθιδρο. Αμέσως κλήθηκε ο γιατρός Β. Σπανός που έφτασε λίγα λεπτά αργότερα και από την εξέταση διαπίστωσε εμφραγματική δύσπνοια με όλα τα σχετικά συμπτώματα. Στις 9.45 μ.μ. ο Βάρναλης εισήχθη και πάλι στη Γενική Κλινική Αθηνών, όπου παρά τις προσπάθειες των γιατρών η καρδιά του έπαψε να χτυπά στις 9.50 μ.μ. Ηταν πάνω από 90 ετών³.

Στο πιο γνωστό και, ίσως, πιο σημαντικό από τα ποιητικά του έργα, στο «Φως που καίει», ο Βάρναλης έχει έναν ποιητικό πρόλογο που αναφέρεται στη θάλασσα. Ισως αυτό το ποίημα, με όλους τους συμβολισμούς και τα νοήματά του, να εκφράζει καλύτερα τον άνθρωπο Βάρναλη μπρος στη ζωή και μπρος στο θάνατο⁴:

1917. Στην αυλή σχολείου στην Κερατέα (αριστερά)

«Να σ' αγναντεύω, θάλασσα, να μη χορταίνω, / απ' το βουνό ψηλά / στρωτήν και καταγάλανη και μέσα να πλουταίνω / απ' τα μαλάματά σου τα πολλά.

Να 'ναι χινοπωριάτικον απομεσήμερ', όντας / μετ' άξαφνη νεροποντή / χυμάει μες απ' τα σύννεφα θαμπωτικά γελώντας / ήλιος χωρίς μαντύ.

Να ταξιδέβουν στον αγέρα τα νησάκια, οι κάβοι, / τ' ακρόγιαλα σα μεταξένιοι αχνοί / και με τους γλάρους συνοδιά κάποτ' ένα καράβι / ν' ανοίγουν να το παίρνουν οι ουρανοί.

Ξανανιωμένα απ' το λουτρό να ροβολάνε κάτου / την κόκκινη πλαγιά χορεφτικά / τα πέφκα, τα χρυσόπεφκα, κι ανθός του μαλαμάτου / να στάζουν τα μαλλιά τους τα μυριστικά.

Κι αντάμα τους να σέρνουνε στο φωτεινό χορό τους / ως μέσα στο νερό / τα ερημικά χιονόσπιτα - κι αφτά μες τ' όνειρό τους / να τραγουδάνε, αξύπνητα καιρό.

Ετσι να στέκω θάλασσα παντοτινέ έρωτά μου, / με μάτια να σε χαίρομαι θολά / και να 'ναι τα μελλούμενα στην άπλα σου μπροστά μου, / πίσω κι αλάργα βάσανα πολλά.

Ως να με πάρεις κάποτε, μαργιόλα συ, / στους κόρφους σου αψηλά τους ανθισμένους / και να με πας πολύ απ' τη μάβρη τούτη Κόλαση, μακριά πολύ κι από τους μάβρους κολασμένους...».

Η ζωή και το έργο του - Περίοδος πρώτη

Ο Κώστας Βάρναλης γεννήθηκε το 1884 στον Πύργο της Βουλγαρίας, αν και σε ορισμένες πηγές ως έτος γέννησής του αναφέρεται το 1883 και αλλού το 1881⁵. Ο πατέρας του καταγόταν από τη Βάρνα, ήταν τσαγκάρης και λεγόταν Γιαννάκος. Η μάνα του καταγόταν από την Αχελώ (Αγχίαλο) και λεγόταν Αλίσαβα (Ελισάβετ). Για τον τόπο καταγωγής του ο Βάρναλης αναφέρει μια πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία που φανερώνει τον εθνικιστικό μεγαλοϊδεατισμό της παπαρρηγοπούλειας ελληνικής διανόησης. «Γεννήθηκα - γράφει⁶ - στον Πύργο της Βουλγαρίας. Βουλγαρίας! Πώς να μη θυμηθώ το μακαρίτη Παύλο Καρολίδη⁷, καθηγητή της Ιστορίας στο ελληνικό Πανεπιστήμιο; Φοιτητής εγώ του έδωσα να μου υπογράψει τις αποδείξεις ακροάσεων για να δώσω τις γενικές μου εξετάσεις. Εγραψα σ' αυτές τις αποδείξεις: "Ο φοιτητής της φιλοσοφικής σχολής Βάρναλης Κωνσταντίνος του Ιωάννου, εκ Πύργου Βουλγαρίας κτλ.". Μόλις ο Καρολίδης διάβασε "εκ Πύργου Βουλγαρίας" μου έδωσε πίσω τις αποδείξεις χωρίς να τις υπογράψει. Και μ' ένα αγαθό και ειρωνικό μαζί χαμόγελο μου είπε: "Δεν είναι Πύργος της Βουλγαρίας!". Ετσι αναγκάστηκα να διορθώσω το σφάλμα μου και να γράψω "εκ Πύργου της Βορείου Θράκης". Αυτό το ασήμαντο επεισόδιο δείχνει τη νοοτροπία της γενιάς του 1905. Ενας σοφός καθηγητής της ιστορίας ήτανε τόσο σοβινιστής, που να θεωρεί τις λέξεις και τους τύπους ανώτερους από τις ιστορικές πραγματικότητες».

1934. Η δημοσιογραφική του ταυτότητα

Στα 1898 ο Βάρναλης τελείωσε την έβδομη τάξη της «Αστικής Σχολής Πύργου» και συνέχισε τις σπουδές του στα Ζαφείρια Διδασκαλεία της Φιλιππούπολης. «Αμα τελείωσα τα Ζαφείρια - γράφει ο ίδιος⁸ - παιδί αμούστακο δεκαοχτώ χρονώ, διορίστηκα δάσκαλος στο σκολειό του Πύργου με μισθό 600 λέβια το χρόνο, ήγουν με 1,70 μεροκάματο!... Δεν πρόφτασα όμως να εξασκήσω τα υψηλά μου διδασκαλικά καθήκοντα. Και σ' αυτήν την περίσταση η Μοίρα μου με κυνήγησε. Ενα κυριακάτικο απομεσήμερο λαβαίνω κάποιο συστημένο γράμμα από την κοινότητα της Βάρνας γεμάτο σφραγίδες κι επισημότητες και με την αντρέσσα γραμμένην ελληνικά... Το ανοίγω και διαβάζω πως η κοινότητα της Βάρνας το θεωρούσε τιμή της, "ότι εν των τέκνων αυτής ηρίστευσεν εις εγκυκλίους σπουδάς του" και μου προτείνει να με στείλει να σπουδάσω εις το "Αθήνησι Πανεπιστήμιον" από το κληροδότημα του Βαρναίου Νικολάου Παρασκευά Φιλολογίαν ή ...Θεολογίαν. Μα γιατί η κοινότητα της Βάρνας με θεωρούσε "τέκνον" της. Επειδή ο πατέρας μου ήταν από τη Βάρνα. Το επίθετο Βάρναλης θα πει Βαρναίος. Δέχτηκα να σπουδάσω φιλολογία με την κρυφή χαρά πως θα επισκεπτόμουνα τη χώρα των ονείρων μου, την Ελλάδα. Τη χώρα του αρχαίου μεγαλείου, της Σοφίας, της Ομορφιάς και της Ελευθερίας!».

Στη Φιλοσοφική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών ο Βάρναλης θα γραφεί το 1903 και θα αποφοιτήσει το 1908. Από την ίδια σχολή ανακηρύχτηκε και διδάκτωρ. Στα 1909 πρωτοδιορίστηκε ελληνοδιδάσκαλος στην Αμαλιάδα και κατόπιν υπηρέτησε ως σχολάρχης στην Αργαλαστή, στα Μέγαρα και στην Κερατιά. Το 1912-13 με τους Βαλκανικούς Πολέμους επιστρατεύτηκε. Ο ίδιος περιγράφει με εξαιρετικό σαρκασμό την εποχή⁹: «Το Σεπτέμβριο του 1912 - γράφει - η ελληνική ζωή τραντάχτηκε από τα θεμέλιά της. Η ζωή της καθημερινής ρουτίνας με τις μικρομιζέριές της, με το πολιτικό κουτσομπολιό των εφημερίδων και της Βουλής, με το γλωσσικό και το σταφιδικό ζήτημα τινάχτηκε απάνω σοβαρή κι επίσημη και πήρε ορμές και πόζες ηρωικές. Η Ψωροκώσταινα πέταξε τα κουρέλια της και την ασκήμια των πρώιμων γηρατειών της και μεταμορφώθηκε ξαφνικά σε πολεμόχαρη Αθηνά νέα κι ωραία και... σοφή... Γενική επιστράτεψη ενάντια στους "προαιώνιους" εχθρούς».

1935. Μόσχα. Με τον Δ. Γληνό (δεξιά) και τον Κανονίδη, διευθυντή του ελληνικού θεάτρου του Σοχούμ, στο συνέδριο Σοβιετικών συγγραφέων

Το 1918 ο Βάρναλης έγινε καθηγητής του Α΄ Γυμνασίου Πειραιώς και τον ίδιο χρόνο πέτυχε υποτροφία για συνέχιση των σπουδών του στο Παρίσι.

Ο Βάρναλης έκανε την πρώτη του εμφάνιση στα Ελληνικά Γράμματα με ποιήματα που δημοσίευσε στο περιοδικό ΝΟΥΜΑΣ του Δ. Ταγκόπουλου. Τα ίδια αυτά ποιήματα συμπληρωμένα τα περιέλαβε στην πρώτη του ποιητική συλλογή υπό τον γενικό τίτλο ΚΗΡΗΘΡΕΣ που κυκλοφόρησε το 1905. Βέβαια, πρώτη του ποιητική δουλιά ήταν οι ΠΥΘΜΕΝΕΣ, μια ποιητική συλλογή που εκδόθηκε μετά το θάνατό του, αφού προηγουμένως εντοπίστηκε στο Αρχείο του Κωστή Παλαμά¹⁰. Ο Βάρναλης είχε στείλει τους ΠΥΘΜΕΝΕΣ στον Παλαμά, ζητώντας απ' αυτόν την κριτική και τις συμβουλές του, επιθυμία στην οποία ο Παλαμάς ανταποκρίθηκε. Σ' ένα κείμενό του, γραμμένο στα χρόνια της κατοχής απ' αφορμή το θάνατο του Παλαμά, ο Βάρναλης περιγράφει ως εξής εκείνη την επαφή του με το μεγάλο δάσκαλο. «Του 'στειλα με το Ταχυδρομείο σ' ένα φάκελο χειρόγραφα ποιήματά μου και τον παρακαλούσα να μου πει τη γνώμη του. Καθαρογραμμένα, καλλιγραφημένα. Αυτό είτανε το μοναδικό τους προσόν. Υστερα από μέρες πήρα μια "βραχεία". Μου έγραφε: "Φίλε... συνάδελφε!". Πωπώ! Πήγα να τρελαθώ απ' τη χαρά μου»¹¹.

Τις ΚΗΡΗΘΡΕΣ, την πρώτη δημοσιοποιημένη ποιητική συλλογή του Βάρναλη, την προλόγιζε ο ποιητής Στέφανος Μαρτζώκης, ένας ποιητής, που, όπως γράφει ο Μάρκος Αυγέρης, «οι νέοι τον εκτιμούσαν πολύ για τον αρμονικό στίχο του και τον θεωρούσαν σαν έναν από τους τελευταίους αντιπροσώπους της εφτανησιώτικης σχολής»¹². Εγραφε ο Μαρτζώκης για τον Βάρναλη σ' εκείνον τον πρόλογο¹³: «Ο νέος, τον οποίον παρουσιάζω, ημπορώ να το πω με μεγάλη μου χαρά ότι είναι αληθινός ποιητής».

25-10-1935. Στο βαπόρι «Μαρία Λ.» που τον μετέφερε, μαζί με άλλους εξόριστους, στον Αϊ-Στράτη. Κάτω πρώτη σειρά από αριστερά: Δεύτερος ο Δ. Γληνός, τρίτος ο Βασίλης Δημησιάνος, τέταρτος ο Κώστας Βάρναλης. Δεξιά πάνω, ανάμεσα στα σχοινιά, ο Αντώνης Στρατηγόπουλος

Μετά τις ΚΗΡΗΘΡΕΣ ο Βάρναλης δημοσιεύει ποιήματα σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά της εποχής, στην ΗΓΗΣΩ, στα ΓΡΑΜΜΑΤΑ και στη ΝΕΑ ΖΩΗ της Αλεξάνδρειας, στο ΒΩΜΟ, στον ΠΥΡΣΟ, στο ΛΟΓΟ κ.α. Το 1919 δημοσίευσε στο περιοδικό ΜΑΥΡΟΣ ΓΑΤΟΣ το μεγάλο ποίημα Ο ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΗΣ, που ήταν αφιερωμένο στο Ν. Πολίτη. Με τον ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΗ κλείνει η πρώτη περίοδος της ποιητικής διαδρομής του Βάρναλη. Μια περίοδος στην οποία ο ποιητής έδειξε το μεγάλο του ταλέντο, αλλά το έργο του κινείται στα κυρίαρχα ιδεολογικά μοτίβο, χωρίς συγκρούσεις με τις κατεστημένες αντιλήψεις. Ο αισθησιασμός, ο διονυσιασμός, η αρχαιολατρία, ακόμη και ο εθνικισμός είναι στοιχεία που σφραγίζουν το ποιητικό του έργο αυτής της περιόδου. Ο ΠΡΟΣΚΥΝΗΤΗΣ όμως είναι το μεταίχμιο. «Αποτελεί τη σύντομη μετάβαση από την πρώτη περίοδο στη δεύτερη», γράφει ο Μ. Μ. Παπαϊωάννου. Και προσθέτει: «Ο "Προσκυνητής" είναι το ορόσημο, ο σταθμός. Το παλιό συνυπάρχει με το καινούργιο. Ολος ο "Προσκυνητής" είναι νέα ποιότητα στο έργο του Βάρναλη. Ο παλιός και έμπειρος τεχνίτης του στίχου παρατάει το μικρό ποίημα και καταπιάνεται με το έπος, το μεγάλο ποίημα το χωρισμένο σε άσματα. Το παράδειγμα του Παλαμά, του εθνικού ποιητή, μαζί ίσως και του Βαλαωρίτη, ακόμα και του Σολωμού του θρέφει τις φιλοδοξίες: Να εκφράσει το έθνος, την εποχή, να γίνει ο οδηγητής του»¹⁴.

Για το ίδιο θέμα ο Γιάννης Κορδάτος σημειώνει¹⁵: «Πολλοί χαρακτηρίζουν τον "Προσκυνητή" μεγαλόπνοο εθνικιστικότατο ποίημα. Σωστό είναι πως ο "Προσκυνητής"... έχει έντονη εθνικιστική νότα και ρητορικότητα, όχι όμως και σωβινισμό. Στο ποίημα υμνείται η Ελλάδα σε ολόκληρη την ιστορική της διαδρομή και σε όλες τις εκδηλώσεις της (ηρωισμός, διονυσιασμός, φύση, τέχνη, γυναίκες). Ο "Προσκυνητής" αποτελεί ορόσημο. Απαρχή της νέας ποιητικής δημιουργίας του Βάρναλη».

Περίοδος Δεύτερη - Ο επαναστάτης ποιητής

Ως κοινωνικός ποιητής ο Βάρναλης εμφανίζεται στα 1922 με το ΦΩΣ που ΚΑΙΕΙ. Είχαν μεσολαβήσει οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, το μακελειό του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και η Μεγάλη Οχτωβριανή Σοσιαλιστική Επανάσταση που έδωσε τεράστια αναγεννητική δύναμη στους λαούς όλου του κόσμου, φλόγισε τις ψυχές και τα μυαλά των ανθρώπων. Την περίοδο δε που ο Ποιητής γράφει αυτό το εκπληκτικό ποιητικό έργο, η Ελλάδα βιώνει τη Μικρασιατική εκστρατεία που σε λίγο θα εξελιχθεί σε καταστροφή.

Η στροφή του Βάρναλη στην κοινωνική ποίηση γίνεται στο Παρίσι. Γράφει ο Αυγέρης¹⁶: «Η μεταβολή ήταν απότομη, αληθινή μεταστροφή. Στη συνείδηση του Ποιητή άλλαξε ολότελα η αντίληψη του κόσμου. Από την αισθητική αρχαϊκή και διακοσμητική λογοτεχνία προσγειώνεται ξαφνικά στη σημερινή δραματική πραγματικότητα, αφήνει τους πολυσύχναστους παλιούς δρόμους, αλλάζει πορεία κι ακολουθεί αποφασιστικά τη νέα ανθρωπότητα, που έρχεται ν' αναγεννήσει τον τόπο. Τη συνείδηση του ποιητή από δω και πέρα θα τη γεμίσει το τρικυμισμένο πνεύμα του εικοστού αιώνα. Η μεταβολή έγινε όταν ο Ποιητής ήταν στο Παρίσι για μετεκπαίδευση. Εκεί όπως σ' όλη την Ευρώπη είχαν ξεσπάσει τα φιλειρηνικά και κοινωνικά νέα ρεύματα, τα συγχυσμένα αισθήματα της απογοήτευσης, της διαμαρτυρίας, το πνεύμα της επανάστασης». Για το ίδιο θέμα ο Δημήτρης Γληνός έχει γράψει: «Η κρίσιμη στιγμή φυσικά από καιρό ετοιμαζότανε μέσα του. Από τον καιρό που έζησε τον βαλκανικό πόλεμο και τον εθνικό θρίαμβο. Μιαν ανταρσία, μιαν αντίθεση με τα καθιερωμένα είχε πάντα μέσα του. Τώρα, όμως, στο Παρίσι ήρθε σε αμεσότατη επαφή με τις μεγάλες κοινωνικές αντιθέσεις. Ο Ρομαίν Ρολλάν, ο Μπαρμπύς τον επηρεάζουνε. Ακούει την κριτική των αριστερών για το μεγάλο πόλεμο. Και πέρα στο βάθος του ορίζοντα ξεχωρίζει τις τεράστιες φλόγες της ρουσικής επανάστασης»¹⁷. Σε τέτοιες συνθήκες εξωτερικών ερεθισμάτων και εσωτερικής πνευματικής επανάστασης γράφτηκε το ΦΩΣ ΠΟΥ ΚΑΙΕΙ.

Ο ίδιος ο Βάρναλης γράφει γι' αυτό του το έργο¹⁸: «Το "Φως που καίει" το έγραψα στην Αίγινα το καλοκαίρι του 1921. Ομως το διάγραμμα του έργου, την κατανομή του σε τρία μέρη, τα πρόσωπα του διαλόγου και των διαφόρων λυρικών κομματιών τα είχα συλλάβει όταν ακόμη ήμουνα στο Παρίσι. Εκεί μάλιστα έγραψα και τις πρώτες στροφές από το "Τραγούδι των Ωκαιανίδων"... Το έργο μου αυτό τυπώθηκε στην Αλεξάνδρεια από το Στέφανο Πάργα (έκδοση "Γραμμάτων") με το ψευδώνυμο Δήμος Τανάλιας στην αρχή του 1923. Ητανε για την Ελλάδα η πρώτη επαναστατική κραυγή ενάντια στο τεράστιο έγκλημα του παγκόσμιου μακελειού».

ΤΟ ΦΩΣ ΠΟΥ ΚΑΕΙ, όπως ήταν επόμενο, τάραξε τα λιμνάζοντα νερά στους λογοτεχνικούς κύκλους της εποχής και προκάλεσε έντονες συζητήσεις. Ο Ξενόπουλος το χαρακτήρισε σταθμό στα Ελληνικά Γράμματα ενώ ο ίδιος ο ποιητής «Μάλλον αρχή»¹⁹ εννοώντας προφανώς ότι επρόκειτο για μια νέα δική του αρχή, αλλά και μια αρχή στην κοινωνική ποίηση του 20ού αιώνα. Ο Μ. Μ. Παπαϊωάννου μιλάει για αρχή «της σοσιαλιστικής μας λογοτεχνίας» που «είναι μέρος της νεοελληνικής μας λογοτεχνίας», με αποτέλεσμα - κατά τη γνώμη του - το δίκαιο να βρίσκεται με τη γνώμη του Ξενόπουλου²⁰. Για τον Κορδάτο με το ΦΩΣ ΠΟΥ ΚΑΙΕΙ «ο Βάρναλης ξεσπαθώνει και βρίσκεται πρωτοπόρος στο προοδευτικό κίνημα»²¹.

Αντίθετα από τις παραπάνω κρίσεις, οφείλουμε να σημειώσουμε ότι το ΦΩΣ ΠΟΥ ΚΑΙΕΙ δεν έκανε καθόλου καλή εντύπωση στον Καζαντζάκη, αν και η πρώτη του επαφή με το έργο ήταν από τις βιβλιοκριτικές του ΝΟΥΜΑ. Σ' ένα γράμμα του προς την τότε σύζυγό του και μεγάλη λογοτέχνιδα Γαλάτεια, ο Ν. Καζαντζάκης έγραφε²²: «Cherie, τώρα λαβαίνω τις εφημερίδες με το "Νουμά". Ξεφυλλίζοντας το "Νουμά" είδα μια κριτική για κάποιο "Τανάλια". Δεν τολμώ να πιστέψω πως είναι ο Βάρναλης. Θα 'ναι κανείς μαθητής καθυστερημένος του Παλαμά. Σκέψη, στίχος, ρητορεία - όλα Παλαμοφέρνουν. Αν πρόκειται για το Βάρναλη σε παρακαλώ θερμότατα στείλε μου το βιβλίο για να το διαβάσω με προσοχή. Θέλω ν' αλλάξω γνώμη. Αφήνω τη σκέψη του (πόσο είναι "σοσιαλιστικά" πίσω δε λέγεται), ο στίχος, η ποίηση, είναι ανάξια ρητορεία κι αφηρημένες έννοιες και κεφαλαία γράμματα». Φυσικά ο Καζαντζάκης δεν είχε δίκιο, αλλά η γνώμη του, έστω και πρόχειρα διατυπωμένη, ως ιστορικό γεγονός έχει τη δική της ξεχωριστή βαρύτητα.

Το 1923, πάλι, ως Δήμος Τανάλιας, ο Βάρναλης εκδίδει, πάλι, στην Αλεξάνδρεια έναν τόμο με τρία διηγήματα και με τον τίτλο «ο λαός των Μουνούχων». Το 1925 θα εκδώσει τη μελέτη «Ο Σολωμός χωρίς μεταφυσική» και το 1927 το ποιητικό έργο «Σκλάβοι πολιορκημένοι». Το ποιητικό του έργο μέσα σ' αυτήν την πενταετία 1922 - 1927, τόσο πολύ σφράγισε τη νεοελληνική γραμματεία που ήταν αδύνατο να το αγνοήσουν ακόμη και ακραιφνείς αντικομμουνιστές κριτικοί της λογοτεχνίας. Ενας τέτοιος, ο Ανδρέας Καραντώνης, που στα χρόνια του εμφυλίου πολέμου έγραφε κάτι ανόητα θεατρικά με πρωταγωνιστές ηγέτες του ΚΚΕ και του ΔΣΕ, γράφει για το ποιητικό έργο του Βάρναλη στην προαναφερόμενη πενταετία²³: «Μέσα σ' αυτή την πενταετία, δηλαδή ανάμεσα στα τριάντα οχτώ και σαράντα τρία χρόνια του, ο Βάρναλης διαμόρφωσε την εντελώς δική του προσωπικότητα σαν "πρωτότυπος" ή σαν "καινούριου τύπου" ποιητής. Με το απόθεμα αυτό πήρε μια κορυφαία θέση στη νεοελληνική ποιητική μας παράδοση. Κι αν δε θεωρήθηκε σαν ποιητής που "εγκαινιάζει μια νέα ποίηση", η ποίησή του εκτιμήθηκε σαν εμπλουτισμός της παράδοσης και πλούσια ενίσχυσή της με νέα θέματα, με νέες ιδέες».

Το 1931 ο Βάρναλης εξέδωσε την «Αληθινή Απολογία του Σωκράτη», για την οποία ο Παλαμάς τού έγραψε²⁴: «Με τα γραμμένα σου μου φαίνεται, πως δύο κλίκες ζεσταίνεις, εκείνους, που θέλουνε να σε αφορίσουν, κ' εκείνους που ζητάνε να σε φιλήσουν. Είναι και μια τρίτη, που αισθάνεται και τα δύο διαβάζοντας σε, όσο κι αν τέτοιο αίσθημα μπερδεύει». Το 1938 εκδόθηκαν οι «Ζωντανοί άνθρωποι», το 1946 το «Ημερολόγιο της Πηνελόπης», το 1956 οι «Διχτάτορες» και η επιλογή από το μέχρι τότε ποιητικό έργο υπό το γενικό τίτλο «Ποιητικά». Το 1958 βγήκαν σε δύο τόμους τα «Αισθητικά - κριτικά» και το 1959 ο ποιητής βραβεύεται στη Μόσχα με το Βραβείο Λένιν για τους αγώνες και το έργο του υπέρ της Ειρήνης.

Το 1965, ο ποιητής εξέδωσε την ποιητική του συλλογή «Ελεύθερος Κόσμος» και το 1972 το θεατρικό του «Ατταλος ο Γ΄». Μετά το θάνατό του (1975) εκδόθηκε η τελευταία του ποιητική συλλογή, γραμμένη στα χρόνια της χούντας, με αντιδικτατορικά ποιήματα, ενώ το 1980 εκδόθηκαν για πρώτη φορά σε βιβλίο τα «Φιλολογικά Απομνημονεύματα» και το 1985 η πρώτη του ποιητική συλλογή με τον γενικό τίτλο «Πυθμένες».

Ο Βάρναλης υπήρξε κορυφαίος φιλόλογος από τους καλύτερους της εποχής του και έχει να παρουσιάσει ενδιαφέρον μεταφραστικό έργο. Συγκεκριμένα, μετέφρασε τις κωμωδίες του Αριστοφάνη: Βάτραχοι, Εκκλησιάζουσες, Ιππείς, Ιππόλυτος, Λυσιστράτη, Πλούτος και Τρωαδίτισσες. Επίσης, έχει μεταφράσει Μολιέρο, Πούσκιν κ.ά. Ενα χαρακτηριστικό στην ποιητική δουλιά του Βάρναλη είναι ότι ποτέ δεν άφηνε τα ποιήματά του, όπως τα είχε φτιάξει αρχικά. Συνεχώς τα ξαναεπεξεργαζόταν με αποτέλεσμα οι επανεκδόσεις τους να παρουσιάζουν αρκετές διαφορές από τις εκδόσεις που είχαν προηγηθεί. Ετσι, αν κάποιος θέλει να μελετήσει τον Βάρναλη οφείλει να αναζητήσει το έργο του σε όλες του τις εκδόσεις δεδομένου ότι 31 χρόνια μετά το θάνατό του δεν έχει υπάρξει μια έκδοση των απάντων του και οι επανεκδόσεις των έργων του δε διακρίνονται από τη φιλολογική πληρότητα που απαιτείται.

Αντί επιλόγου

Αν και απ' όσα αναφέραμε είναι απολύτως σαφές, οφείλουμε να υπογραμμίζουμε ότι ο Βάρναλης υπήρξε κομμουνιστής με διαρκή προσφορά και συμμετοχή στους αγώνες της εργατικής τάξης. Το 1935, για παράδειγμα, για τη δράση του εξορίστηκε στον Αϊ-Στράτη και στη Μυτιλήνη²⁵, ενώ πάντοτε υπήρξε στο στόχαστρο της στρατευμένης αστικής διανόησης και των ιδεολογικών μηχανισμών του καθεστώτος. Η εργατική τάξη με το κόμμα της, το ΚΚΕ, αντιμετώπιζαν τον ποιητή, στο μέτρο του δυνατού που επέτρεπαν οι εποχές, με ιδιαίτερη αγάπη και φροντίδα. Ανάμεσα στα άλλα αξίζει να αναφέρουμε τούτο: Μετά την απελευθέρωση, ο Βάρναλης δούλευε στον «Ριζοσπάστη» γεγονός που ναι με του εξασφάλιζε τα προς το ζην αλλά του δημιουργούσε εμπόδια και του στερούσε τον αναγκαίο χρόνο, για να αφιερωθεί στην καλλιτεχνική του δημιουργία. Το γεγονός αυτό υπέπεσε στην αντίληψη του Ν. Ζαχαριάδη και αντιμετωπίστηκε αμέσως. Ο Ζαχαριάδης - γράφει ο Β. Γεωργίου στις αναμνήσεις του - «εκτιμούσε αναμφισβήτητα την πνευματική δουλειά και δέχτηκε αμέσως την πρότασή μας να δοθεί στον Βάρναλη εξάμηνη πληρωμένη άδεια για να γράψει το "Ημερολόγιο της Πηνελόπης"»²⁶.

Ας επιστρέψουμε, όμως, εκεί απ' όπου ξεκινήσαμε, στο θάνατο του μεγάλου ποιητή.

Οταν έγινε γνωστός ο θάνατος του Βάρναλη βαθιά συγκίνηση πλημμύρισε τις καρδιές των απλών ανθρώπων, των διανοουμένων, ακόμη και των πολιτικών του αντιπάλων. Παρά το γεγονός ότι ο ποιητής έφυγε πλήρης ημερών, η απώλεια ήταν πραγματικά μεγάλη και δυσαναπλήρωτη. Τέτοιες μορφές δεν εμφανίζονται συχνά. «Ολη η Ελλάδα πενθεί τον κορυφαίο ποιητή της», έγραφε ο «Ριζοσπάστης» στις 17/12/1974.

Στο τηλεγράφημά της προς την σύζυγό του Δώρα Μοάτσου - Βάρναλη και την κόρη του Ελένη, η ΚΕ του ΚΚΕ έλεγε: «Εκφράζουμε τη βαθύτατη θλίψη μας και τα πιο ειλικρινή συλλυπητήρια μας για το χαμό του μεγάλου Βάρναλη. Με το αστραποβόλο ποιητικό έργο του και την ακλόνητη στάση του κατέκτησε επάξια τον τίτλο του Ποιητή του Λαού. Το έργο του θα μείνει αθάνατο».

Ανακοινώσεις εξέδωσαν, επίσης, η ΕΣΗΕΑ, οι οργανώσεις της Εθνικής Αντίστασης, η ΚΝΕ και άλλες νεολαιίστικες οργανώσεις, η Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών, οργανώσεις της εργατικής τάξης και άλλων λαϊκών στρωμάτων, άνθρωποι της Τέχνης, των Επιστημών και των Γραμμάτων. Τη μέρα της κηδείας του και αργότερα, εκδηλώσεις αποχαιρετισμού οργανώθηκαν σε όλη τη χώρα αλλά και στο εξωτερικό, όπου υπήρχαν Ελληνες.

Η κηδεία του Βάρναλη έγινε από το Α΄ Νεκροταφείο στις 18 Δεκέμβρη 1974, στις 4.30 μ.μ. Εως την τελευταία του κατοικία τον συνόδεψε μια «ατέλειωτη πορεία λαού», σύμφωνα με το πρωτοσέλιδο του «Ριζοσπάστη» της επόμενης μέρας. Εκεί η οικογένειά του, οι φίλοι του, κορυφαίοι λογοτέχνες, ο Γιάννης Ρίτσος, η ηγεσία του ΚΚΕ με επικεφαλής τον Χαρίλαο Φλωράκη, εκπρόσωποι άλλων κομμάτων, πλήθος προσωπικοτήτων. Τα πρόσωπα, η συγκίνηση, οι επικήδειοι λόγοι, το αποχαιρετιστήριο ποίημα που διάβασε για τον εκλιπόντα ο Ρίτσος, η λαοθάλασσα, οι παρόντες κι ακόμη περισσότερο οι απόντες δεν άφηναν καμία αμφιβολία πως όλη η χώρα γονάτιζε ευλαβικά μπρος στο μεγάλο της νεκρό. Ομως, η μεγαλύτερη τιμή γι' αυτόν εκφράστηκε μ' ένα μόνο σύνθημα τη στιγμή που οι χιλιάδες του λαού φώναζαν: «Είσαι οδηγητής για μας Ποιητή της εργατιάς». Οποιος έρχεται σ' επαφή με το έργο του μπορεί, χωρίς την παραμικρή δυσκολία, να αντιληφθεί πόση αλήθεια κρύβουν αυτές οι λίγες λέξεις.

1. «Ριζοσπάστης» 17/12/1974

2. «Ριζοσπάστης» 6/12/1974

3. «Ριζοσπάστης» 17/12/1974

4. Κώστα Βάρναλη: «Ποιητικά», εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, σελ. 9 - 10

5. Στην τιμητική έκδοση για τα πενηντάχρονα του έργου του, που πρωτοκυκλοφόρησε τον Απρίλη του 1957, ως έτος γέννησής του αναφέρεται το 1884. Στα Φιλολογικά του απομνημονεύματα οι επιμελητές της έκδοσης αναφέρουν ότι γεννήθηκε το 1883. Στο «Ατομικό Δελτίο Συντάκτου της ΕΣΗΕΑ ως έτος γεννήσεως αναφέρεται το 1881.

6. Κώστας Βάρναλης: «Φιλολογικά απομνημονεύματα», εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, σελ. 24 - 25

7. Ο Καρολίδης υπήρξε ο συνεχιστής της «Ιστορίας του Ελληνικού Εθνους» του Κ. Παπαρρηγόπουλου, ακραιφνής συντηρητικός και οπαδός των θεωριών περί προαιώνιας ύπαρξης του ελληνικού έθνους

8. Κώστας Βάρναλης: «Φιλολογικά απομνημονεύματα», εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, σελ. 56 - 57

9. Κώστας Βάρναλης, στο ίδιο, σελ. 169

10. Κώστα Βάρναλη: «ΠΥΘΜΕΝΕΣ», Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, 1985. Ο Βάρναλης είχε στείλει τους «ΠΥΘΜΕΝΕΣ» στον Παλαμά, ζητώντας απ' αυτόν την κριτική και τις συμβουλές του, επιθυμία στην οποία ο Παλαμάς ανταποκρίθηκε

11. Κώστα Βάρναλη: «Αισθητικά - Κριτικά», εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, τόμος β', σελ. 158

12. Μάρκου Αυγέρη: «Κώστας Βάρναλης - Ο δάσκαλος του ποιητικού λόγου», ΑΥΓΗ 28/2/1954 και στη συλλογή του Μάρκου Αυγέρη «Κριτικά - Αισθητικά», εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή» σελ. 25

13. Κώστα Βάρναλη: «ΚΗΡΗΘΡΕΣ», εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, σελ. 11

14. Μ. Μ. Παπαϊωάννου: «Κώστας Βάρναλης - Μελέτες», εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», σελ., 20

15. Γιάννη Κορδάτου: «Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας», εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΕΚΔΟΤΙΚΗ,. Αθήνα 1962, τόμος β΄, σελ. 476 - 477

16. Μάρκου Αυγέρη: «Κώστας Βάρναλης - Ο δάσκαλος του ποιητικού λόγου», ΑΥΓΗ 28/2/1954 και στη συλλογή του Μάρκου Αυγέρη «Κριτικά - Αισθητικά», εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή» σελ. 27

17. «Κώστας Βάρναλης - 10 Χρόνια από το θάνατό του», έκδοση του υπουργείου Πολιτισμού, σελ. 21

18. Κώστας Βάρναλης: «Φιλολογικά απομνημονεύματα», εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, σελ. 283 - 284

19. Κώστα Βάρναλη: «Το φως που καίει», εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, σελ. 8

20. Μ. Μ. Παπαϊωάννου, στο ίδιο, σελ. 32

21. Γ. Κορδάτου: στο ίδιο, σελ. 478

22. Νίκου Καζαντζάκη: «Επιστολές προς Γαλάτεια», εκδόσεις ΔΙΦΡΟΣ, σελ. 144

23. Ανδρέα Καραντώνη: «Νεοελληνική Λογοτεχνία - Φυσιογνωμίες», εκδόσεις «Παπαδήμα», τόμος Β΄, σελ. 205

24. Κ. Βάρναλη: «Πεζός λόγος», εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, σελ. 13

25. Για την εμπειρία του Βάρναλη στην εξορία βλέπε: Μπερτ Μπελτς: «Εξόριστοι στο Αιγαίο», εκδόσεις «Φιλίστωρ», σελ. 110 - 119

26. Βάσου Γεωργίου: «Η ζωή μου», Αθήνα 1992, σελ. 467

Γιώργος ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

»

16 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ - 241 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΥΝΘΕΤΗ Ludwig van Beethoven (1770-1827)

Ludwig van Beethoven (1770-1827)

 

Γεννήθηκε στη Βόννη και πέθανε στη Βιέννη σε ηλικία 57 ετών. Είναι ο σημαντικότερος συμφωνικός συνθέτης και ένα κορυφαίο πνεύμα του ανθρώπινου πολιτισμού. Ολοκλήρωσε το «βιεννέζικο κλασικισμό» και εισήγαγε στην εποχή του ρομαντισμού. Είχε καταγωγή από οικογένεια μουσικών και διδάχθηκε τη μουσική από τον πατέρα του (τενόρος στην αυλική χορωδία της Βόννης), μερικούς οικογενειακούς φίλους και περίπου από το 1780 από τον αυλικό οργανίστα Νέεφε. Από το 1784 αναφέρεται ο Μπετόβεν στις μισθολογικές καταστάσεις της αυλικής ορχήστρας, στην οποία όμως συμμετείχε ήδη από το 1783 ευκαιριακά ως αντικαταστάτης του δασκάλου του. Πρώτες συνθέσεις του Μπετόβεν δημοσιεύτηκαν ήδη αυτή την εποχή στη Βόννη. Το 1787 επισκέφτηκε για πρώτη φορά τη Βιέννη για να σπουδάσει ως μαθητής του Μότσαρτ. Μετά από 14 ημέρες αναγκάστηκε όμως να επιστρέψει στη Βόννη, λόγω βαριάς ασθένειας της μητέρας του. Όταν επανήλθε ο Μπετόβεν μετά από 5 χρόνια στη Βιέννη, ο Μότσαρτ είχε πεθάνει...
Το Δεκέμβριο 1790 έφτασε ο Χάυντν στη Βόννη, κατά το πρώτο ταξίδι του στο Λονδίνο και συναντήθηκε με τον νεαρό Μπετόβεν, ο οποίος επέστρεψε το Νοέμβριο 1792 στη Βιέννη για να συνεχίσει τις σπουδές του, αυτή τη φορά ως μαθητής του Χάυντν. Ο μαικήνας τού Μπετόβεν, κόμης Βάλντστάιν, τού έγραψε σε ένα σημείωμα: «Με την αδιάκοπη εργατικότητά σας θα παραλάβετε το πνεύμα του Μότσαρτ από τα χέρια του Χάυντν.»
O Μπετόβεν σπούδασε με τον Χάυντν μέχρι που αναχώρησε αυτός για το δεύτερο ταξίδι του στην Αγγλία το 1794 και συνέχισε πιο συγκροτημένες σπουδές με τους Αλμπρεχτσμπέργκερ και Ζαλιέρι. Οι συστατικές επιστολές που είχε ο συνθέτης από τους κηδεμόνες και φίλους του με προεξάρχοντα τον κόμη Βάλντστάιν, άνοιξαν στο μεγάλο συνθέτη τις πόρτες της βιεννέζικης κοινωνίας, στην οποία άρχισε να αναγνωρίζεται, παρά τις ανατρεπτικές απόψεις του και μία εμφανώς εκκεντρική συμπεριφορά του, σαν πιανίστας και βιρτουόζος αυτοσχεδιαστής. Το 1795 έδωσε ο Μπετόβεν το πρώτο δημόσιο κοντσέρτο του στο Burgtheater της Βιέννης. Οι στενές σχέσεις του συνθέτη με την κοινωνία ευγενών της Βιέννης εκφράστηκε και με τις πολυάριθμες αφιερώσεις έργων του (Μπρόινινγκ, Μπρούνσβιγκ, Κίνσκυ, Λιχνόσβσκυ, Λόμπκοβιτς, Ραζουμόφσκυ, Ρούντολφ).
Ήδη το έτος 1794 εκδηλώθηκε στο μεγάλο συνθέτη και δεξιοτέχνη πιανίστα ένα πρόβλημα βαρηκοΐας, το οποίο χειροτέρευε προοδευτικά και άρχισε να του δημιουργεί σημαντικά προβλήματα επικοινωνίας από το 1801, σε ηλικία 31 ετών. Υπό την επιρροή αυτού του γεγονότος έγραψε ο Μπετόβεν το έτος 1802 τη συχνά αναφερόμενη στις βιογραφίες του διαθήκη τού Heiligenstadt. Το έτος 1815 έδωσε ο μεγάλος συνθέτης το τελευταίο δημόσιο κοντσέρτο του και περί το έτος 1818 ήταν ήδη τελείως κουφός. Τα «τετράδια επικοινωνίας» που άρχισε να χρησιμοποιεί ο Μπετόβεν από αυτή την εποχή περίπου, πολλά από τα οποία έχουν διασωθεί μέχρι σήμερα, αποτελούν σημαντικά στοιχεία για τη ζωή και τις συνομιλίες του μέχρι το θάνατό του.
Η κηδεία του Μπετόβεν στη Βιέννη αποτέλεσε αφορμή για τη συρροή μεγάλου αριθμού καλλιτεχνών, πολλών διάσημων προσώπων και πλήθους απλών ανθρώπων, οι οποίοι συνόδευσαν το μεγάλο νεκρό στην τελευταία του κατοικία.
 
O Μπετόβεν αποτελεί ένα ορόσημο στην ιστορία της μουσικής και του πολιτισμού γενικότερα. Η συμφωνική μουσική (, ) αυτού του εξαιρετικού ανθρώπου και ιδιαίτερα η 9η συμφωνία του, διαδραματίζει ιδιαίτερο ρόλο στην παγκόσμια πολιτιστική αυτογνωσία και συχνά ταυτίζεται με τους πιο ετερόκλητους εθνικούς και κοινωνικούς στόχους. Σε διάφορες ιστορικές στιγμές η 9η συμφωνία απετέλεσε μέσο εμψύχωσης και ανάτασης, μέσο παρηγοριάς και ελπίδας (). Το 1915 ορίστηκε αυτή η συμφωνία, ενός γερμανού συνθέτη, ως ο ύμνος των συμμαχικών δυνάμεων του α' παγκοσμίου πολέμου ενάντια στις λεγόμενες «κεντρικές δυνάμεις», Γερμανία και Αυστρο-Ουγγαρία. Στη συνέχεια υιοθετήθηκε δε η «Ωδή στη Χαρά» που συμβολίζει την ελευθερία και την αδελφοσύνη των λαών (... seid umschlungen, Millionen ...), ως ύμνος της Κοινωνίας των Εθνών, προδρόμου οργανισμού του ΟΗΕ. Απ' την άλλη πλευρά και τα συνέδρια του γερμανικού ναζιστικού κόμματος άρχιζαν με την εκτέλεση αυτού του έργου! Τέλος, η 9η συμφωνία αποτελεί τον «ύμνο» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όταν αυτή εκπροσωπείται επίσημα σε διεθνείς διοργανώσεις και τελετές. 
Η 9η συμφωνία αποτελεί όμως σημείο αναφοράς ακόμα και λαών που δεν σχετίζονται με την ευρωπαϊκή μουσική και τη γενικότερα πολιτισμική παράδοση της Ευρώπης, όπως του ιαπωνικού και του κινέζικου. Ιάπωνες αξιωματικοί, αιχμάλωτοι πολέμου ζήτησαν το 1918 να παιχτεί για ψυχαγωγία τους στο στρατόπεδο Bando που είχαν απομονωθεί, η 9η συμφωνία του Μπετόβεν, η οποία στα γιαπωνέζικα έχει ιδιαίτερο όνομα, Νταϊκού. Επίσης στην Ιαπωνία το 1944, ζήτησαν φοιτητές που είχαν επιστρατευτεί, να ακούσουν πριν αναχωρήσουν για το μέτωπο την 9η συμφωνία για να διατηρήσουν στο μυαλό τους κάτι που τους «θυμίζει την πατρίδα»! Θεωρείται δε παράδοση σ' αυτή τη χώρα να τραγουδιέται το χορωδιακό μέρος της 9ης συμφωνίας από τεράστιες χορωδίες 3, 5 και 7 χιλιάδων ατόμων, με αποτέλεσμα ένας εντυπωσιακός αριθμός Ιαπώνων ερασιτεχνών χορωδών να εξασκείται κάθε χρόνο για πολλούς μήνες στη μελέτη και απόδοση αυτού του έργου (). Στην Κίνα, το καθεστώς έχει την επίσημη θέση ότι η 9η συμφωνία εκφράζει τη «νίκη μέσα από την πάλη» του λαού ενάντια στους 
καταπιεστές του. Έτσι η εκτέλεση αυτής της συμφωνίας αποτελεί σ' αυτή τη χώρα αποκορύφωμα πολλών εθνικών και πολιτικών εκδηλώσεων, όπου τραγουδούν την «Ωδή της Χαράς» και πάλι πολυπληθέστατες χορωδίες. Είναι λοιπόν εντυπωσιακό, πώς ένα ευρωπαϊκό μουσικό έργο των αρχών του 19ου αιώνα υιοθετείται από άσχετες μεταξύ τους πολιτισμικές παραδόσεις, αξιοποιείται διαχρονικά από τόσο ετερόκλητους κοινωνικούς και πολιτιστικούς φορείς και εντάσσεται στην προσπάθεια για επίτευξη τελείως αντιφατικών στόχων.  O Μπετόβεν αποτελεί, έτσι, ένα σημαντικό συνδετικό κρίκο της ποικιλομορφίας των πολιτισμών του πλανήτη μας. Στο πρόσωπο και στο έργο του έχει υλοποιηθεί η παγκοσμιοποίηση του πολιτισμού, πολύ πριν τεθεί σε κοινή χρήση αυτός ο όρος. Είναι προφανές ότι η σημασία του κορυφαίου αυτού μουσικού σχετίζεται και με τη μεταβατική εποχή που έζησε και δημιούργησε: Είχαν προηγηθεί ο Μπαχ και ο Μότσαρτ και ζούσε ακόμα ο Χάυντν. Αυτών το έργο (και βέβαια όλων των σύγχρονων και προγενέστερών τους) οδήγησε ο Μπετόβεν με την ιδιοφυΐα του στην αποκορύφωση. Ο ίδιος αυτός μεγάλος δημιουργός αποτελεί τον τελευταίο εκπρόσωπο της κλασικής και τον πρώτο της ρομαντικής περιόδου. Όλοι οι μεταγενέστεροι μουσικοί μέτρησαν τις δυνάμεις τους με σημείο αναφοράς το έργο αυτού του εξαίρετου ανθρώπου και η μεγαλύτερη τιμή γι' αυτούς ήταν να θεωρηθούν συνεχιστές του. Χαρακτηριστικά, ο Μπραμς έγραψε ότι συνέθετε τα μουσικά έργα του, κάτω από τη συντριπτική σκιά τού Μπετόβεν, «ακούγοντας πίσω μου τα βαριά βήματα ενός γίγαντα».

»

Αφιέρωμα στον James Dean

Ένα καυτό απόγευμα του Σεπτέμβρη, μια ασημένια Porsche 550 Spyder έτρεχε με 90 χλμ επάνω στη λεωφόρο U.S. Route 466, κατευθυνόμενη προς τη Salinas της California. Ο οδηγός της; ένας 24χρονος ηθοποιός ο οποίος ήθελε να λάβει μέρος στους αγώνες που θα γινόταν εκεί και βιαζόταν να φτάσει. Είχε πάρει μια κλήση γύρω στις τρείς και μισή το μεσημέρι επειδή έτρεχε με 105 χλμ ενώ το όριο ήταν τα 90. Ο συνοδηγός του; O μηχανικός του, Rolf Wutherick. Η ταινία που μόλις είχε τελειώσει; Giant, δίπλα στην Elizabeth Taylor και τον Rock Hudson. Μπροστά του; Η αιωνιότητα. Η διαθήκη του; Το ταλέντο μιας σύντομης καριέρας και ένα άστρο που παραμένει φωτεινό σύμβολο του αιώνιου επαναστάτη έφηβου. Το όνομά του; James Byron Dean. 

Ανά τα χρόνια έχουν γραφτεί πολλά και έχουν ειπωθεί ακόμη περισσότερα τόσο για την προσωπική του ζωή όσο και για το ταλέντο του. Άλλοι λένε ότι στην πραγματικότητα δεν διέφερε από τον ρόλο που τον εκτίναξε στα ύψη, αυτόν του Cal στην ταινία του Elia Kazan, East of Eden. Άλλοι πάλι υποστηρίζουν ότι δεν είχε καμία σχέση με τους χαρακτήρες που έπαιξε. Κάποιοι κάνουν λόγο ακόμα και σήμερα για ένα μοναδικό ηθοποιό που έφτασε τη Μέθοδο σε άλλα επίπεδα. Κάποιοι αναφέρουν ότι ο Dean προσπαθούσε να αντιγράψει το ίνδαλμά του, τον Montgomery Clift και έπειτα τον Marlon Brando. Όσα και αν ειπώθηκαν και έχουν ειπωθεί, και όσα και αν ειπωθούνε, το αστέρι του James Dean παραμένει πιο φωτεινό από ποτέ, ακόμη και σήμερα.

Τι είναι αυτό που έκανε τον κόσμο να λατρέψει και να μετατρέψει σε είδωλο το νέο με το μεγάλο βαθμό μυωπίας, του 1.70 ύψους, του μελαγχολικού βλέμματος και του έντονου χαμόγελου που πρόσθετε ρυτίδες έκφρασης στο μόλις 24ων Φεβρουαρίων πρόσωπό του;

Είχε την αίσθηση του χιούμορ με την οποία «ντύνει» τους ρόλους του ο Robert Downey Jr. και τις έντονες κινήσεις με τις οποίες προσθέτει νεύρο και ένταση στους χαρακτήρες του ο Johnny Depp. Είχε τη βουβή έκφραση και το πονεμένο βλέμμα που μπορούσε να πει ολόκληρους μονολόγους μόνο με το πρόσωπό του. Βλέμμα και έκφραση που είχε ο αδικοχαμένος Heath Ledger. Δεν είχε την αρρενωπότητα του Brando αλλά η φωνή και ο παγιδευμένος έφηβος μέσα στο σώμα του Dean είχαν περισσότερη ωμή βία από χίλιους Stanley Kowalski μαζί. Ο Brando όμως ήταν, είναι και θα είναι ο βασιλιάς του Dean και κάθε ηθοποιού που σέβεται τον εαυτό του. Ήταν ηθοποιός της Μεθόδου, όπως και ο Viggo Mortensen, ο Al Pacino, ο Robert De Niro. Μπορεί να μην κατάφερε να χάσει τον εαυτό του μέσα στο παίξιμό του όπως το πρότυπό του, ο πρώτος διδάξας της Μεθόδου, Montgomery Clift, αλλά κατάφερε να γίνει πιο διάσημος από εκείνον μόνο με τρεις ταινίες στο βιογραφικό του. Η φωνή του πρόδιδε το πόσο ήθελε να παίξει μέσα από την τέχνη του. Να παίξει σα μικρό παιδί που έχει όλα τα παιχνίδια και θέλει να τα μοιραστεί με τους νέους φίλους του μόνο και μόνο για να τον χειροκροτήσουν στο τέλος και να του πούνε πόσο ανάγκη τον έχουν και πόσο χαίρονται που είναι φίλος τους.

Στο Rebel Without a Cause δημιούργησε την τέλεια οικογένεια αγκαλιά με την καταθλιπτική Natalie Wood, που βρήκε και η ίδια τραγικό θάνατο, και τον μπερδεμένο σεξουαλικά Sal Mineo. Έγινε το ίνδαλμα των εφήβων της δεκαετίας του ’50 και σήμερα η ερμηνεία του δείχνει πιο διαχρονική από ποτέ καθώς εκφράζει με το κάθε κύτταρο του παιξίματός του, τη μάχη που συμβαίνει μέσα στην καρδιά των νέων. Στο Giant «έσβησε» τον ζεν πρεμιε του Hollywood, Rock Hudson, και έκανε το Αμερικάνικο όνειρο πραγματικότητα στην καρδιά του Τέξας, αδιαφορώντας για το αν θα έχει την Elizabeth Taylor στο πλευρό του εφόσον ήξερε ότι του ανήκει η καρδιά της.

«Έσβησε» το σώμα του, στο δρόμο για τον αγώνα. Έναν αγώνα στον οποίο η Porsche του δεν σταμάτησε ποτέ να τρέχει. Έναν αγώνα που παρακολουθούνε γενιές και γενιές 56 χρόνια τώρα. Έφυγε πριν προλάβει να δει τις ταινίες του στη μεγάλη οθόνη. Παραμένει ο μόνος ηθοποιός που προτάθηκε δυο φορές μετά θάνατον. Τραγικό γεγονός η νίκη του Heath Ledger, που τόσο τον θύμιζε, για τον ρόλο που προτάθηκε κι εκείνος μετά θάνατον. Ο James Dean έφυγε χωρίς να συνειδητοποιήσει ότι ένα από τα πράγματα που ήθελε να κάνει είχε γίνει πραγματικότητα καθώς το κορμί του ξεψυχούσε μέσα στο ασθενοφόρο από τα τραύματα του δυστυχήματος. Είχε πει ότι, «αν ένας άνθρωπος καταφέρει να ενώσει το κενό μεταξύ ζωής και θανάτου και αν καταφέρει να παραμείνει ζωντανός και μετά θάνατον τότε ίσως να ήταν ένας μεγάλος άνθρωπος». Ο James Dean έγινε «μεγάλος» από τα 24 του χρόνια. 56 χρόνια μετά το θάνατό του ο τάφος του στο Fairmount της Indiana γεμίζει ακόμη λουλούδια. Το μνημείο που στήθηκε στο μέρος όπου σκοτώθηκε, στο Cholame της California, δέχεται καθημερινά επισκέπτες. Η αγαπημένη του φράση από το βιβλίο «Ο Μικρός Πρίγκιπας» είναι χαραγμένη επάνω στο μνημείο. «Αυτό που είναι σημαντικό είναι αόρατο στο μάτι». Η φράση αυτή εκφράζει το μύθο, το ταλέντο και το αστέρι του James Dean. Μπορεί ο ίδιος να μην είναι πλέον ορατός αλλά παραμένει ακόμη και σήμερα, σημαντικός.

 Στο πρόσωπο του Τζέιμς Ντιν, ο κινηματογράφος βρήκε έναν ακόμα ιδιότροπο, αλλά ταλαντούχο ηθοποιό. Το Χόλιγουντ τον καθιέρωσε ως το πρότυπο του ευαίσθητου και προβληματισμένου νεαρού, που αγωνίζεται να σπάσει τα δεσμά της ψυχής του. Το κοινό ταυτίστηκε με τον επαναστάτη των εφηβικών του χρόνων. Ο κινηματογράφος θα πλάσει ένα είδωλο που έχει ραγίσει. 

Τα παιδικά χρόνια

Το Μάριον ήταν μια μικρή βιομηχανική πόλη, 50 μίλια βόρεια της Ινδιανάπολις. Εκεί γεννήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου του 1931, ο Τζέιμς Μπάιρον Ντιν. Η Μίλντρεντ Γουίλσον χάρισε στο παιδί της το όνομα του γιατρού που την ξεγέννησε και ως μεσαίο όνομα, έδωσε αυτό του αγαπημένου της ποιητή, του Μπάιρον. Η μητέρα του ήθελε να του δώσει πολλά περισσότερα από την μικροαστική καταγωγή τους. Του διάβαζε, του αγόρασε βιολί, τον ενθάρρυνε να ασχοληθεί με το χορό.

Ο άντρας της, ο οδοντοτεχνίτης Ουίντον Ντιν, δεν θα βρει ποτέ τον τρόπο να επικοινωνήσει με τον γιο του, πράγμα που θα άνοιγε μια βαθιά πληγή στη ψυχή του αγοριού, μια πληγή που θα μετέφερε και στους ρόλους του, ειδικά σε εκείνον που ερμήνευσε στα "Ανατολικά της Εδέμ".

 

Όταν ο Τζίμι έγινε έξι χρόνων, ο πατέρας του πήρε μετάθεση από την Ιντιάνα σε νοσοκομείο του Λος Άντζελες και η οικογένεια εγκαταστάθηκε σε ένα μικρό σπίτι στη Σάντα Μόνικα. Το 1940, η μητέρα του πεθαίνει από καρκίνο. Επέστρεψε στην Ιντιάνα, μαζί με το σφραγισμένο φέρετρό της. Δέκα μίλια νότια από τη γενέτειρα του, θα μείνει μαζί με τους θείους του και θα μεγαλώσει κάνοντας αγροτικές δουλειές. Όταν οι Ουίνσλοου θα αποκτήσουν γιο, ο Τζίμι θα νιώσει για δεύτερη φορά παρατημένος και αρχίζει να βρίσκει διέξοδο στην ταχύτητα παραβλέποντας τον μεγάλο του μειονέκτημα που δεν ήταν άλλο από την μυωπία του.

Το Θέατρο

 

Στο τέλος της σχολικής χρονιάς, ο Τζίμι γράφεται στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας. Για να ικανοποιήσει την επιθυμία του πατέρα του, επιλέγει το Δίκαιο ως κύριες σπουδές και το Θέατρο ως δευτερεύουσες. Παραμελεί τα μαθήματά του, αλλά προσλαμβάνει ως μάνατζερ, την Ιζαμπέλ Ντρέσμερ. Η πρώτη δουλειά που του κλείνει είναι για ένα τηλεοπτικό διαφημιστικό της Pepsi Cola. Συχνάζει στο θεατρικό εργαστήρι που έχει ιδρύσει ο ηθοποιός Τζέιμς Γουίτμορ. Χάρη σε έναν καινούριο φίλο του, τον Τεντ Έιβερι, εμφανίζεται σε ένα πολεμικό φιλμ του Σάμιουελ Φούλερ (έχοντας να πει μόνο μια ατάκα πέντε λέξεων: "επιστρέφει ένας στρατιώτης της οπισθοφυλακής"), σε μια κωμωδία με τον Ντιν Μάρτιν και τον Τζέρι Λιούις και σε ένα μελόδραμα του Ντάγκλας Σερκ με τον Ροκ Χάτσον.

 

Ο Τζέιμς Γουίτμορ θα τον συμβουλέψει να πάει στη Νέα Υόρκη, προκειμένου να σπουδάσει στο Άκτορς Στούντιο, το εργαστήρι που μόλις είχε γίνει γνωστό από το ξεπέταγμα του Μάρλον Μπράντο. Ο Ντιν πηγαίνει. Θα πάρει έναν πρώτο ρόλο στο ραδιόφωνο και θα εμφανιστεί σε πέντε τηλεταινίες πάντα με την βοήθεια της Ντρέσμερ. Συνεχώς προσπαθεί να ανοίξει την πόρτα του Άκτορς Στούντιο. Το καταφέρνει τον Μάιο του 1952. Μπροστά στον Λι Στράσμπεργκ, του πιο ιδιότροπου δασκάλου, ο Τζίμι θα αυτοσχεδιάσει και εντυπωσιάσει...

 

Έτσι αρχίζει να εμφανίζεται σε διάφορες τηλεοπτικές σειρές, ο μισθός του θα αριθμεί διακόσια με τριακόσια δολάρια την τηλεταινία. Κυκλοφορεί με διαφορετικές συνοδούς αν και οι βιογράφοι του δεν αποκρύπτουν το ενδεχόμενο μιας κρυφής ομοφυλοφιλίας. Στο βιβλίο "Ο έκπτωτος άγγελος" του Bertrand Meyer - Stabley (Εκδόσεις Ηλέκτρα), αφήνεται να εννοηθεί πως ο Τζέιμς Ντιν ήταν αμφισεξουαλικός. Και στη μυθιστορηματική βιογραφία του ηθοποιού "Τhe immortal" (Ο Αθάνατος), ο Γουόλτερ Ρος διηγείται πως εκείνη την εποχή μια φιλενάδα του Ντιν, φτάνοντας ένα πρωί στο σπίτι του, τον βρήκε στο κρεβάτι με έναν άντρα.

Η οντισιόν που του άλλαξε την ζωή

Σε κάστινγκ μαζί με τον μόνιμο αντίπαλό του, Πολ Νιούμαν τον Δεκέμβριος του 1953, για το φιλμ "Στην κραυγή της μάχης" ο Ντιν απορρίπτεται. Αλλά η απόρριψη τού ανοίγει μια άλλη πόρτα. Στο διπλανό στούντιο, ο σκηνοθέτης Ελία Καζάν και ο σεναριογράφος Πολ Όσμπορν προετοιμάζουν την παραγωγή του "Ανατολικά της Εδέμ". Ο Όσμπορν που έχει δει την οντισιόν του Ντιν προτείνει στον Καζάν να τον δοκιμάσει. Τον Φεβρουάριο του 1954, ο Ντιν δέχεται να γυρίσει ένα δοκιμαστικό για την Warner. Όλα πάνε καλά, το "Ανατολικά της Εδέμ" βγαίνει στις αίθουσες τον Μάρτιο του 1955. Ο Ντιν γίνεται διάσημος.

 

Καθώς οι κριτικές τον αποθεώνουν ως τη μεγαλύτερη ανακάλυψη του Χόλιγουντ μετά από τον Μάρλον Μπράντο, εκείνος υιοθετεί το στιλ του προτύπου του, βρίσκοντας διέξοδο στην άσφαλτο με την  μηχανή του και φορώντας το δερμάτινο που ο Μπράντο είχε κάνει μόδα με την ταινία "Ο ατίθασος".

 

Το "Επαναστάτης χωρίς αιτία" ανοίγει τον Οκτώβριο και ο "Γίγας" τον Νοέμβριο. Στις 29 Σεπτεμβρίου ο Ντιν υπογράφει συμβόλαιο για να ερμηνεύσει τον μποξέρ Ρόκι Γκαρσιάνο στην ταινία "Εμείς οι ζωντανοί"…

 

Την επόμενη μέρα φεύγει για το ράλι Καρέρα Αμερικάνα, τρεις χιλιάδες χιλιόμετρα στον αυτοκινητόδρομο Παναμέρικαν μέσα από το Μεξικό, που ξεκινούσε την 1η Οκτωβρίου. Δεν θα φθάσει, όμως, ποτέ. Η σύγκρουση της Πόρσε με τον αριθμό 130 και την Φορντ ήταν μοιραία.

 

Η ταχύτητα του απαγορευτική για εκείνο το σημείο στη Βόρεια Καλιφόρνια. Είχε σπασμένη γνάθο, σπασμένους βραχίονες και διαλυμένο θώρακα. Ανάμεσα στα άμορφα συντρίμμια, θα βρεθεί μια εικόνα του Άγιου Χριστόφορου. Αυτό το φυλαχτό, είναι το απομεινάρι της μοναδικής αγάπης της ζωής του: του το είχε δώσει η Πιέρ Άντζελι όταν γύριζε την ταινία "Ανατολικά της Εδέμ".

 

Ο Τζέιμς Ντιν ήταν ο πρώτος ηθοποιός που κέρδισε υποψηφιότητα για τα βραβεία Οσκαρ μετά θάνατον και ο μοναδικός με δύο υποψηφιότητες ("Ανατολικά της Εδέμ" και "Γίγας") χωρίς να βρίσκεται εν ζωή.

»

11-12-11 23 χρόνια απο το θάνατο της Χριστινας Ωνάση - Αφιέρωμα

 

 

Το 1969 η 19χρονη Χριστίνα κάνει μες τα μαλλιά της και λέει στην αγαπημένη της θεία Άρτεμη ότι τα μαύρα την κάνουν άγρια. Έρχεται από την Ιαπωνία, όπου βάφτισε ένα τάνκερ. Της λέω ότι της πάνε και χαίρεται. 

ο πλούτος δεν έφερε ευτυχία που την αναζήτησε σε τέσσερις γάμους 

 Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΩΝΑΣΗ  έκανε τέσσερις γάμους. Τον πρώτο, με τον  Αμερικανό κτηματομεσίτη Μ. Τζ. Μπόλκερ. Το δεύτερο, με τον  Αλέξανδρο Ανδρεάδη, γιο  γνωστού τραπεζίτη κι εφοπλιστή.  Τον τρίτο, με το Σοβιετικό πολίτη Σεργκέι Καούζοφ. Και τον τελευταίο, με το Γάλλο Τιερί Ρουσέλ, γιο φαρμακοβιομήχανου.  Τέσσερις γάμοι, που ο καθένας κατέπληξε την κοινή γνώμη για την επιλογή των γαμπρών. Ο Μπόλκερ ήτανε 47  χρονών, όταν η νεαρή Χριστίνα, αηδιασμένη από τη ερωτική διαγωγή των  γονιών της, κατέφυγε στην "πατρική" αγκαλιά του, όπως δικαιολογήθηκε όταν  χώρισε. Ο Ανδρεάδης ήτανε τρελός με τις μοτοσυκλέτες, μέχρι σημείου -αν τον αφήνανε- να φύγει από την εκκλησία με τη νύφη πισωκάπουλα σε μια χιλιάρα... Ο κοντός Καούζοφ είχε ένα γυάλινο μάτι και καραφλίτσα και δεν έδινε -έτσι έλεγε!- ρούβλι για την περιουσία της νύφης... Κι ο Ρουσέλ, που ήξερε τη Χριστίνα από παιδί, σχετιζότανε με μανεκέν και στάρλετ και λόγω της οικονομικής ανεξαρτησίας του, ποτέ δε θα κοίταζε τη βαθύπλουτη κληρονόμο. Να όμως που την περιεργάστηκε ακόμη και στο κρεβάτι, όταν έμεινε  άφραγκος.  Φαίνεται όμως ότι το μήλο πέφτει κάτω από τη μηλιά κι έτσι η Χριστίνα κατέπληξε τον κόσμο, κυρίως με τον πρώτο και τον τρίτο από τους γάμους της. Όπως κι η μάνα της, που είχε παντρευτεί τον  άντρα της αδελφής της, το Σταύρο Νιάρχο, κι ο πατέρας της, που είχε κατεβάσει από το "εικονοστάσι" των ΗΠΑ την Τζάκι. 

Αυτά σαν περίληψη, για όσα θα διαβάσετε παρακάτω.

ΟΤΑΝ, πριν ακόμη ενηλικιωθεί, η Χριστίνα έλεγε ότι θαύμαζε την Έθελ Κένεντι και την Ντορέτα Κινγκ, ήθελε να τονίσει την πίστη των δύο αυτών γυναικών στη μνήμη των δολοφονημένων συζύγων τους. Την Τζάκι Κένεντι, που κάθε τόσο πόζαρε δίπλα σε διανοούμενους διάσημους άντρες, δεν την είχε σε υπόληψη. Πολύ πιο μπροστά είχε πάψει να έχει σ' εκτίμηση και τη μητέρα της. Πρώτα, γιατί δεν είχε προσπαθήσει να σώσει το γάμο της. Δεύτερο, γιατί παντρεύτηκε ένα γνωστό μαμόθρεφτο της αγγλικής αριστοκρατίας, το δούκα του Μπλάντφορντ, που ο πατέρας της μάλιστα τον αποκαλούσε "αδερφή". Και μετά, γιατί η έκανε ένα τρίτο γάμο, που έπεσε σαν κεραυνός στο κεφάλι της μικρής. Πρόκειται για την γκρανγκινιόλ ένωση της μάνας της με τον  Σταύρο Νιάρχο, υπόλογο του θανάτου της θείας της Ευγενίας. Η Χριστίνα είχε διαβάσει όλα τα ξένα περιοδικά, που τονίζανε ή υποπτεύονταν ότι ο θείος της μεγαλοεφοπλιστής είχε σκοτώσει με κλωτσιές την αδελφή της μητέρας της... Αυτός ο γάμος έκανε τη Χριστίνα ν' αηδιάσει τόσο, που τα άντερα της αναποδογυρίσανε. Το έβαλε στα πόδια κι έτρεχε να σωθεί από τον πατέρα της και τη μάνα της, που ο βίος τους την έκανε να ντρέπεται μπροστά στις φίλες και συμμαθήτριές της.  Έτσι, όταν κοιμήθηκε με  έναν επιτυχημένο ώριμο άντρα, που δεν ήξερε ποιά είναι, και της πρόσφερε  ένα λουλούδι πριν φύγει,  ζήτησε καταφύγιο στην αγκαλιά του. Ήταν ο  47χρονος κτηματομεσίτης του Λος Αντζελες Μ. Τζ. Μπόλκερ  που στάθηκε για τη Χριστίνα περισσότερο περαστικός  πατέρας, που άκουγε συνέχεια τις κλάψες της για τον αναπάντεχο  γάμο της μητέρας της. Φυσικά ο πατέρας της ξεσήκωσε γη και ουρανό και τη χώρισε, από τον Μπόλκερ που είχε αρχίσει να φοβάται ότι η μιλιονέρα είχε πάθει ψυχοπάθεια.  Στο πρώτο βιβλίο μου για τον Ωνάση γράφω περισσότερα, αλλά εδώ παραθέτω μερικές παραγράφους, που δείχνουνε πώς σχολίαζε ο μεγαλοεφοπλιστής μερικά από τα συμβάντα, μπροστά στα οποία τύφλα να 'χουνε τα γκομενιλίκια στις σαπουνόπερες του "Ντάλας" και της "Δυναστείας":

"...Από τότε η Χριστίνα φώναζε διαρκώς ότι ήθελε να πεθάνει... Δεν ήθελε ν' ακούσει λέξη για το ότι ο γάμος της μητέρας της με το θείο της ήτανε συμβόλαιο οικονομικών συμφερόντων, για το καλό το δικό της και του αδελφού της... Ο Ωνάσης είχε κάνει μια φορά το σταυρό του, όταν ο Νιάρχος χώρισε την Ευγενία για να παντρευτεί την γκαστρωμένη Φορντ. Δυο φορές όταν χώρισε την τελευταία για να ξαναπάρει την Ευγενία και αταυροκοπήθηκε τρεις, όταν έμαθε το μυστηριώδη θάνατο της... Τον είχα ρωτήσει αν πίστευε ότι η πρώην κουνιάδα του είχε πεθάνει από υπερβολική χρήση βαρβιτουρικών... Μου είχε απαντήσει: -Δεν ξέρω, αλλά οι τελευταίες ώρες της πρέπει να ήταν φριχτές. Όταν ο Ωνάσης έμαθε για τα παντρολογήματα της πρώην γυναίκας του με το Νιάρχο, δεν έκανε καθόλου το σταυρό του, γιατί έμεινε σύξυλος. Ψέλλισε όμως "τον αθεόφοβο" και ξαφνικά άρχισε να ψάχνει στο τηλέφωνο να βρει την κόρη του Χριστίνα, να της γλυκάνει με μερικά λόγια το πικρό χάπι που είχε δώσει σ' όλους τους η Τίνα. -Κύριε Ωνάση, ήταν ένας γάμος σκοπιμότητας και οικονομικών συμφερόντων; Όταν τον είχα ρωτήσει, η Χριστίνα είχε πια χωρίσει το γκριζομάλλη κτημαχομεαίτη, αλλά απόφευγε το Νιάρχο τόσο πολύ, που δεν έπαιρνε τηλέφωνο τη μητέρα της στη Σπετσοπούλα, μήπως και βρεθεί εκείνος στο ακουστικό. Ο καπετάνιος με τις πολλές οικογενειακές φουρτούνες κούνησε το κεφάλι. Δεν ήθελε ή δεν ήξερε τι ν' απαντήσει, πώς να δικαιολογήσει αυτό το γάμο:   

     

 -Δεν μπορώ να καταλάβω  τι είδους γάμος είναι αυτός; Μου προκαλεί ναυτία.

... Όταν η Χριστίνα  παντρεύτηκε τον Αλέξανδρο Ανδρεάδη ήταν 25 χρονών κι είχε χάσει αδερφό, μάνα και πατέρα. Ο Αλέξανδρος σκοτώθηκε το Γενάρη του 1973 με το αεροπλάνο του. Η Τίνα πέθανε τον Οκτώβρη του 1974, ψυχικό και σωματικό ράκος. Τη βρήκανε νεκρή στο διαμέρισμα της στο Παρίσι. Ο Αριστοτέλης Ωνάσης πέθανε το Μάρτη του 1975 σε κλινική του Παρισιού. Ξεψύχησε έχοντας δίπλα του τη μοναχοκόρη και μοναδική κληρονόμο του. Τις τελευταίες μέρες την έβαλε να σκίσει μπροστά του το αμερικάνικο διαβατήριο και την  ορμήνευε να παντρευτεί Έλληνα.

 

Όταν  η Χριστίνα κήδεψε τον πατέρα της στο Σκορπιό, έφυγε με τις θείες της, από τις οποίες η Άρτεμη -από την ίδια μάνα με τον πατέρα της- άρχισε να την τρομάζει. Μαζί με τον άντρα της, καθηγητή Θεόδωρο Γαροφαλίδη, τη συμβουλέψανε πως έπρεπε να παντρευτεί το συντομότερο, να κάνει παιδιά, οικογένεια... Από στιγμή σε στιγμή, της είπε μια μέρα ο θείος της, μπορεί να σε "φάνε"... Ποιοι; Ίσως κάποιος  νομικός σύμβουλος, διευθυντής, διαχειριστής ή συνεταίρος του μακαρίτη, που θα 'χει μεγάλο συμφέρον. Γιατί αν πεθάνεις κι εσύ, ώσπου να ξεκαθαρίσουμε τα κληρονομικά, κάποιος ή κάποιοι θα κάνουνε γερές μπάζες, θα καρπωθούνε πολλά... Ήτανε σαν να βάζανε το μαχαίρι στο λαιμό της ζάπλουτης κληρονόμου, που τρομοκρατημένη στον τέταρτο μήνα από το θάνατο του πατέρα της παντρεύτηκε τον ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ  ΑΝΔΡΕΑΔΗ. Λένε πως πίσω από το γάμο βρισκότανε ο πατέρας Στρατής Ανδρεάδης, που παρακίνησε τον κοινό φίλο με τους Γαροφαλίδηδες, μηχανικό Μανώλη Καραντίνα, να κάνει τα προξενιά... 

 "...Βρισκόμουνα στο γάμο της Χριστίνας με τον Αλέξανδρο Ανδρεάδη, που έγινε σε μικρή εκκλησία της Γλυφάδας. Η νύφη, πιο αδύνατη από κάθε άλλη φορά, χλωμή και κλεισμένη στον εαυτό της, δίπλα στο γαμπρό, λες και δεν καταλάβαινε τι γινότανε. Έμοιαζε ντοπαρισμένη με ηρεμιστικό, αφού η ματιά της, βυθισμένη στο παρελθόν δεν αντιδρούσε ούτε στα φλας των φωτορεπόρτερ. Μόνο, μόλις η τελετή τέλειωσε, βγήκε από την εκκλησία στο μπράτσο του νέου άντρα της, χαμογέλασε μηχανικά στους φωτογράφους  που την περικύκλωσαν. Κι ο γάμος αυτός δεν ευτύχησε, ακόμη περισσότερο γιατί το αντρόγυνο, αν και προσπάθησε -όλο στους γυναικολόγους πήγαινε- δεν μπόρεσε ν' αποχτήσει παιδί. Ο άντρας της κληρονόμου έτρεχε περισσότερο με το ιστιοπλοικό σκάφος του και τις μοτοσυκλέτες του κι όταν μια μέρα τον μαζέψανε με σπασμένο πόδι, η Χριστίνα έπαθε σοκ. Όχι πως τον λάτρευε, αλλά δεν άντεχε σ' άλλα αίματα και θανάτους. Ζήτησε να χωρίσουν -όταν μάλιστα βεβαιώθηκε πως δεν υπήρχε πιθανότητα για παιδί- και χωρίσανε φιλικά.

...Ο Σεργκέι Καούζοφ ήρθε στη ζωή της Χριστίνας όταν, αφοσιωμένη  με πάθος στις μπίζνες που είχε κληρονομήσει, χώνεψε τούτο: Πως το χρήμα κυνηγάει με πλεονεξία το χρήμα και ο κάτοχος του γίνεται σκλάβος του. Το είχε εκμυστηρευτεί και στην αγαπημένη της θεία Άρτεμη, που μου το 'πε όταν της έστειλα κάτι χειρόγραφα με το φίλο Άρη Γρηγοριάδη, πριν βγάλω το βιβλίο μου. Πήγα να τα ζητήσω στο σπίτι της, στη Γλυφάδα, και με την κουβέντα το 'φερα στο γάμο της ανιψιάς της με το σοβιετικό πολίτη... Η αδερφή του Ωνάση μού είπε πως η Χριστίνα ήταν ευτυχισμένη και το 'χε ρίξει μάλιστα στη φιλοσοφία, αφού της είχε ξομολογηθεί: -Θεία, ξέρεις τι κατάλαβα; Ότι όσο πλουσιότερη είμαι, τόσο πιο άπληστη γίνομαι...

 Καταφεύγω πάλι στο βιβλίο: 

"...Ο Σεργκέι, πολίτης μιας χώρας χωρίς είδωλα του πλούτου και του σεξ και χωρίς αδιάκριτους ρεπόρτερς και παπαράτσι, της έδειξε έναν αλλιώτικο κόσμο από εκείνον που την είχε κάνει νευρωτική. Έναν κόσμο που τον μισούσε από μικρή, όταν διάβαζε κρυφά τις πρωτοσέλιδες περιγραφές κι έβλεπε τις φωτογραφίες από την ιδιωτική ζωή των γονιών της... Διάβαζε και για τις απαγωγές και δολοφονίες πολυεκατομμυριούχων στο Δυτικό Κόσμο που ζούσε. Ένιωθε κι απομονωμένη ψυχικά, γιατί ως τώρα δεν είχε ούτε μια αληθινή φίλη, έναν άνθρωπο δικό της. Έκανε μια γνωριμία, αλλά αμέσως ήτανε βέβαιη πως την πλησιάζανε γιατί ήτανε μια Ωνάση. Και κάθε άντρας την έβλεπε σαν... πολύφερνη νύφη. Με το Ρωσάκι της, όπως αποκαλούσε χαϊδευτικά τον  τρίτο  της άντρα, αισθάνθηκε διαφορετικά, καθώς μιλούσαν για βαπόρια και ναύλους, που εκείνος, λόγω ειδικότητας, τα έπαιζε στα δάχτυλα. Οι ναυτιλιακές γνώσεις του την καταπλήξανε.  -Αν ζούσες στη Δύση θα πήγαινες μπροστά, του είπε. Ίσως να γινόσουναμεγάλος εφοπλιστής σαν τον πατέρα μου.  - Ίσως όμως να έχανα τη γαλήνη μου, την ψυχική μου ηρεμία, όπως εσύ...   Η απάντηση του αγαθού ή πονηρού συντρόφου προξένησε μεγάλη εντύπω- ση στη Χριστίνα, που άρχισε να νιώθει ακατανίκητη έλξη γι' αυτόν τον άντρα, που δεν ήταν ούτε όμορφος -απλώς συμπαθητικός- ούτε ψηλός... Είχε μάλιστα ένα γυάλινο μάτι και αρχή καραφλίτσας... Μάλλον κοντός, αλλά γεροφτιαγμένος σαν τον πατέρα της, έγινε ξαφνικά το ίνδαλμα της... Η χώρα του είχε και τους καλύτερους γιατρούς στα γυναικολογικά... Ας αποχτούσε παιδί κι ας ήτανε και Ρωσάκι... Ο Ωνάσης είχε καταπλήξει τον κόσμο με την "απαγωγή" της Κάλλας, όσο και με το γάμο του με τη Τζάκυ. Η κόρη του έκανε θόρυβο με το γάμο της μ' έναν προλετάριο... Το μήλο κάτω από τη μηλιά είχε πέσει". Η Χριστίνα δεν είχε επιδιώξει δημοσιογραφικό θόρυβο όταν πετούσε από το Ελσίνκι για τη Μόσχα με τον Σεργκέι. Ήτανε σίγουρη ότι στο γάμο της, στη ρωσική πρωτεύουσα, δεν θα την ενοχλούσαν παπαράτσι και δημοσιογράφοι. Στάθηκε όμως άτυχη, γιατί εκείνες τις μέρες του Σεπτέμβρη του 1978 βρισκότανε στη Μόσχα ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας. Και μαζί με τον Γεώργιο Ράλλη και δημοσιογράφοι και φωτογράφοι. Κι έμεινε κατάπληκτη όταν ο παπαράτσι Χρήστος Πουλίδης την κυνηγούσε στους διαδρόμους του ξενοδοχείου "Ιντουρίστ" και της ξανάκανε τη ζωή δύσκολη, όπως ο Κουλούρης κι ο Τσικούριας στο Σκορπιό... Έτσι δεν απόφυγε, μετά την απέριττη γαμήλια τελετή στο Δημαρχείο, μια δεξίωση στην ελληνική πρεσβεία, ενώ κανένας Μοσχοβίτης ούτε ήξερε, ούτε νοιαζότανε για το γάμο του συμπατριώτη τους με τη ζάπλουτη Δυτική... Η Χριστίνα με τον Σεργκέι ζήσανε για λίγο στη Μόσχα, χωρίς δημοσιότητα και μετά γυρίσανε στη Δύση, έχοντας πίσω τους σμήνος φωτορεπόρτερς... Η ζωή για την κόρη του Ωνάση συνεχιζότανε μεταξύ Νέας Ιόρκης - Παρισιού και Σκορπιού, με ναύλους στα βαπόρια της αρμάδας της ακόμη κι από τη Σοβιετική Ένωση... Έφερε  το ρωσάκι της στη Γλυφάδα, στην άσπρη βίλα της και δίπλα στην πέτρινη της θείας της, ενώ τριγύρω στρατοπεδεύανε οι παπαράτσι. Η Χριστίνα το διασκέδαζε, πότε βρίζοντας και πότε ποζάροντας με τον άντρα της στους φωτογράφους, όπως ακριβώς έκανε πριν είκοσι χρόνια με την Κάλλας και πριν δέκα με την Τζάκυ ο πατέρας της... Η ζωή με τον Σεργκέι, μετά τόσα χρόνια πίκρας, στάθηκε για την κόρη του Ωνάση μια ευτυχισμένη παρένθεση, που δε θα 'κλεινε αν αποχτούσανε παιδί. Ο "πελαργός" όμως δεν ερχότανε κι έτσι η Χριστίνα έπεσε με τα μούτρα στη δουλειά, μια κι είχε την ατυχία να πεθάνει ο Κώστας Γράτσος, εγκέφαλος των επιχειρήσεων Ωνάση. Σιγά-σιγά απομακρύνθηκε από την κρεβατοκάμαρα για χάρη των γραφείων, έλεγε η ίδια. Μα εκεί, ακόμη και στις μετακινήσεις της με το αεροπλάνο, η ζωή ήτανε καθιστική κι άρχισε να χοντραίνει υπερβολικά, ίσως και για τις πολλές κοκακόλες που ρουφούσε. Οι παπαράτσι όλο και κάνανε ένα βήμα πίσω για να χωράει στο φακό τους... Τώρα όμως είχανε αρχίσει να την κυνηγάνε και μασέρ, γυμναστές, τσαρλατάνοι κατά του πάχους. Ήταν μιά περίοδος υπερβολικού πάχους και συνεχών πιέσεων από τους δικούς της και τους παλιούς συνεργάτες του πατέρα της, που την φόβιζαν ότι ο Ρώσος ήταν δαμόκλειος σπάθη πάνω από το κεφάλι της...  

Ο Τιερί Ρουσέλ, γιος  Γάλλου φαρμακοβιομήχανου, ζούσε κι εκείνος καθιστικά πάνω στα λεφτά του μπαμπά του, γλεντώντας κυρίως με αρτίστες και μοντέλα. Ήξερε τη Χριστίνα από μικρό παιδί και πιο πολύ τον αδερφό της Αλέξανδρο, τότε που συζούσε με τη Φιόνα Φον Τίσεν. Νέος, ψηλός κι ωραίος, παιδί τζιμάνι που λένε, άρχισε να τρομοκρατείται όταν είδε ν' αποχτάει βάρος και να χάνει την κομψή σιλουέτα του. Έκοψε τα λιπαρά, έκανε τροχάδην, γυμναστική, αλλά η ζυγαριά ανέβαινε. Ο πατέρας του του υπέδειξε ένα θαυματουργό κέντρο αδυνατίσματος στην Ισπανία και πήγε. Οι πονηροί λένε ότι τον έστειλε εκεί για να ξελογιάσει τη κληρονόμο Χριστίνα, μοναδική σωτηρία ανεπρόκοβου γιού... Οι δυό παλιοί γνώριμοι κάνανε παρέα, τα λέγανε αδυνατίζοντας, αν και ο Τιερύ ήταν ο λιγνός μπροστά στο χοντρό... Η Χριστίνα όμως έτρωγε κρυφά και μιά μέρα της λέει ο Τιερύ, αν χάσεις είκοσι κιλά σε παίρνω γυναίκα μου. Αυτό κι έγινε. Φεύγοντας από την Ισπανία οι δυό νέοι, με τη μιλιονέρα να έχει χάσει πάνω από δέκα κιλά, αναγγείλανε τους γάμους τους. Ο Ρουσέλ, παρίστανε τον ερωτευμένο, αν και εξακολουθούσε να διατηρεί δεσμό με  την Γκάμπυ, μανεκέν εκ Σουηδίας, με την οποία είχε και νόθο τέκνο. Η Χριστίνα ουδέν εγνώριζε. Ο γάμος Χριστίνας-Τιερύ απέφερε το ποθούμενο: Την Αθηνούλα-Ελένη Ρουσέλ. Η κόρη του Ωνάση κάρπισε χάρη στο γαμπρό αλλά και στη σωτήρια επέμβαση κάποιου διάσημου βέλονιστή. Το τελευταίο, που το έμαθα από φιλικό πρόσωπο της Χριστίνας, το πιστεύω γιατί έχω κι άλλο παράδειγμα. Η Τζιλ Μοσχοπούλου στο Λος Άντζελες, που όλοι οι γυναικολόγοι τής λέγανε πως ήταν αδύνατο να στεριώσει παιδί μέσα της, όταν χώρισε με τον ηθοποιό Πάρι Μοσχόπουλο-Αλεξάντερ, παντρεύτηκε ένα ηλικιωμένο Κινέζο βελονιστή κι απόχτησε, τρία αγόρια. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία...

Η Χριστίνα όταν πήρε διαζύγιο από τον Ρουσέλ, αφοσιώθηκε στη κόρη της και πέρασαν τρία χρόνια για να σκεφτεί ότι έπρεπε να ξαναπαντρευτεί. Το αποφάσισε το 1989, όταν συνάντησε τον Γιώργο-Χόρχε  Τσολμεκτόγλου πρόεδρο της ελληνικής παροικίας του Μπουένος Άιρες. Ήταν Έλληνας και ο καταλληλότερος σύντροφος για να αναθρέψουν ελληνοορθόδοξα τη κόρη της. Δυστυχώς η Χριστίνα (όπως θα διαβάσετε σε άλλη στήλη) έφυγε ξαφνικά και μυστηριωδώς από τη ζωή, λίγο πριν το πέμπτο γάμο της. Στη φωτογραφία η Χριστίνα με τον Γιώργο-Χόρχε δυο ημέρες πριν το θάνατό της. Ο  κ. Τσολμεκτσόγλου, που ζει μονίμως στην Αθήνα, αλλά και η αδελφή του κα Μαρίνα Ντοτέρο, φίλη της Χριστίνας, αρνούνται  πεισματικά να μιλήσουν  για εκείνες τις φριχτές ημέρες του τραγικού γεγονότος. Είχα ρωτήσει τον Χόρχε, το 2003, να μου πει αν θυμάται τί λένε με τη Χριστίνα σ΄αυτή τη φωτογραφία και μου είχε πει: Η Χριστίνα ήταν ευτυχισμένη και συγκινημένη που θα ανατρεφόταν η κόρη της ελληνικά κι΄ότι λαχταρούσε ν΄αποκτήσει η Αθηνούλα αδελφάκια εκατό τα εκατό ελληνάκια. 

     

τέσσερις γάμοι-ένας αρραβώνας

Το  γερμανικό κανάλι ARD, στη σειρά  βιογραφίες (διασημοτήτων και γνωστών προσώπων) άρχισε την βιογραφία  της Χριστίνας Ωνάση από τη Νέα Υόρκη, όπου γεννήθηκε (1950) ως το Μπουένος Άιρες, όπου πέθανε το 1989.Το συνεργείο της δημοσιογράφου dr. Andrea Mongeuthalen με τον μόνιμο  καμέραμαν της εκπομπής  Γιάννη Αναστασόπουλο  έφτασε και στην Αθήνα. Στο οδοιπορικό των γυρισμάτων κι΄εγώ, που φιλοξένησα στο σπίτι μου το τηλεοπτικό συνεργείο.

 Επι τρεις ώρες απαντούσα  στις ερωτήσεις της Γερμανίδας συναδέλφου, που επίμονα ήθελε να μάθει ότι ήξερα γύρω από τη ζωή της Χριστίνας και κυρίως για τον χαρακτήρα, τη ψυχοσύνθεσή της και τον μυστηριώδη θάνατό της. Για το τελευταίο την παρέπεμψα στον στερνό αγαπημένο της Χόρχε – Γιώργο Τσολμεκτσόγλου(που ζει στην Αθήνα)  και στην επί 27 χρόνια έμπιστη οικονόμο της Ελένη Σύρου, την Σφίγγα που θέλει να πάρει στο τάφο το μυστικό της ύστατης νύχτας στο Μπουένος Άιρες. Τότε που για πρώτη φορά την έστειλαν (ποιός) να κοιμηθεί σε ξενοδοχείο,  μακρυά από την Χριστίνα. Από τη τρίωρη συνέντευξη θα σταχυολογηθούν φυσικά τα πιό ενδιαφέροντα σημεία της, αλλά μπορώ να σας πω σε αυτό που κατέληξα κι΄αφορούσε τον συσχετισμό του μυθικού Οδυσσέα με τον Ωνάση:

<< Ο Οδυσσέας αγωνιζόταν χρόνια να επιστρέψει στην Ιθάκη του, γιατί ήξερε ότι τον περίμενε η πιστή του Πηνελόπη. Και στο ταξίδι του γυρισμού αντιστάθηκε στα θέλγητρα της Κίρκης και της Ναυσικάς... Ο Ωνάσης, όταν έμαθε ότι η γυναίκα του Αθηνά δεν ήταν πιστή, αγωνίστηκε ν΄απομακρυνθεί από τη δική του Ιθάκη ξελογιάζοντας δυό διάσημες γυναίκες του 20^ου αιώνα, την Μαρία Κάλλας και την Τζάκυ Κένεντυ.. .Όσο για τα παιδιά του Αλέξανδρο και Χριστίνα, τον αγαπούσαν αλλά δεν τον θαύμαζαν όσο ο γιός του Οδυσσέα Τηλέμαχος ...>>

Στη φωτογραφία , μόλις έχει τελειώσει στο σπίτι μου το γύρισμα και δίπλα στον ρεπόρτερ, η dr. Andrea Mongeuthalen, η δημοσιογράφος-διερμηνέας  Corinna Jessen και ο καμέραμαν Γιάννης Αναστασόπουλος. 

Το ντοκιμαντέρ προβλήθηκε στο γερμανικό κανάλι τον Ιανουάριο του 2007, αλλά τελικά χρησιμοποιήθηκε ελάχιστο υλικό από όσα είπα, γιατί ίσως τα απέρριψε  ο Αμερικανός βιογράφος του Ωνάση Έβανς, αυτός που πλούτισε από το όνομα του μυθικού Έλληνα,  γράφοντας ακόμη και ότι "ο νεαρός Ωνάσης κοιμήθηκε με Τούρκο αξιωματικό για να απελευθερωθεί από τη  φυλακή ο πατέρας του". Δυστυχώς ακόμη και μετά θάνατον του Ωνάση, ο "αμερικάνικος δάκτυλος" καθοδηγεί τα ΜΜΕ για τη ζωή του ίδιου και των παιδιών του ... 

 http://liberopoulos.gr

»